wrapper

Dokument został przyjęty podczas 313 zebrania plenarnego

Konferencji Episkopatu Polski w Łowiczu w dniu 20 czerwca 2001 r.

 

Wprowadzenie

 

Kościół świadomy swego posłannictwa głoszenia wszystkim ludziom Dobrej Nowiny o zbawieniu stara się to zadanie wypełniać wszystkimi dostępnymi mu sposobami. Ten proces, którego istotnym momentem jest posługa słowa Bożego, realizuje się przez pierwsze głoszenie, tzn. przepo­wiadanie misyjne, katechezę przed- i pochrzcielną, posługę liturgiczną, katechetyczną i teologiczną (por. Dyrektorium ogólne o katechizacji 49-52. Odtąd DOK). Wszystkie te formy posługi słowa są ze swej istoty aktem całego Kościoła, który ożywiany mocą Ducha Świętego ukazuje światu jedyność i powszechność posłania Jezusa Chrystusa (por. DOK 78). Treścią tak rozumianej posługi Kościoła jest wiara w nieogar­nionego Boga, który w Jezusie Chrystusie, Synu Bożym, wszedł w historię ludzi, przyjął ich sposób życia do tego stopnia, że stał się do nich podobny we wszyst­kim oprócz grzechu po to, aby doprowa­dzić do zawarcia nowego i osta­tecznego przymierza między Bogiem i ludźmi (por. DOK 41). Te treści wiary Kościół czerpie z Bożego objawienia (por. DOK 94). Kieruje się przy tym zasadą teologicznej ciągłości Biblii: jeden Bóg, jeden plan zbawienia, jedna wiara ukierunkowana na jednego zbawiciela człowieka – Jezusa Chrystusa.

Adresatami przepowiadania Dobrej Nowiny są zarówno niewierzący, jak i ci, którzy żyją w stanie obojętności religijnej (DOK 61). Wobec tych osób katechetyczna posługa przybiera postać pierwszego głoszenia zbaw­czego orędzia Jezusa Chrystusa i wspiera ich w podejmowaniu decyzji kształtowania życia opartego na zasadach ewangelicznych (por. DOK 53). Poza działalnością ewangelizacyjną skierowaną do niewierzą­cych Kościół zwraca się z Dobrą Nowiną także do tych, którzy już uwierzyli i zdecydo­wali się należeć do Jezusa Chrystusa. W tym przypad­ku katecheza przej­muje funkcję wprowadzania w pełnię życia chrześcijań­skiego. Nazywa się ją katechezą wtajemniczenia. Jej zadaniem jest doprowadzenie człowieka nie tylko do spotkania z Jezusem, ale do zjednoczenia, a nawet głębokiej z Nim zażyłości (por. DOK 80). Ta ostatnia postać katechezy staje się ważnym ogniwem między działaniem misyjnym Kościoła, którego istotą jest wzywanie do wiary, oraz działa­niem duszpasterskim, które wspiera wiarę wspólnoty chrześcijańskiej (DOK 64). Stąd też wszelkie inicjatywy Kościoła powinny wspierać człowieka w jego upodabnia­niu się do Jezusa i włączaniu do wspólnoty Jego uczniów. Wspólnota ta swą wiarę wyznaje, celebruje i o niej świadczy (por. DOK 67-68).

Kościół w Polsce wypełnia na różne sposoby i w różnych miejscach zadanie głoszenia Dobrej Nowiny. Ma ono miejsce w rodzinie, w parafii, a także w szkole. Natomiast jej adresatami czyni dorosłych, dzieci i mło­dzież. Katecheza dzieci i młodzieży po roku 1990 przybrała postać głów­nie nauczania w szkole. Mniej uwagi poświęca się natomiast kate­chezie dorosłych i katechezie parafialnej.

Charakterystycznym dla katechezy szkolnej zjawiskiem jest to, że zarówno uczestnicząca w niej młodzież, jak też i dzieci prezentują dość zróżnicowany poziom zainteresowania Ewangelią, a w konsekwencji po­ziom życia religijnego. Można też zauważyć, że wiele osób korzystają­cych ze szkolnej katechezy nie osiągnęło jeszcze dojrzałości odpowiedniej swojemu wiekowi. Nie sprzyja to podejmowaniu ważnych życiowych de­cyzji, a także utrudnia prowadzenie katechezy w szkole. W związku z tym katecheza szkolna niejednokrotnie przybiera bardziej postać procesów ewangelizacyj­nych – pierwszego zainteresowania Jezusem Chrystusem i Jego Dobrą Nowiną, mniej natomiast katechezy wtajemniczania chrześ­cijań­skiego.

Nauka religii w szkole nie wyczerpuje w pełni zadań stawianych przed katechezą (por. DOK 73), dlatego konieczne jest jej uzupełnienie katechezą w rodzinie i w parafii. Jej uzupełnieniem i kontynuacją winny stawać się inne kierunki duszpasterstwa katechetycznego dzieci, młodzieży i doro­słych. Dlatego możemy co najwyżej mówić, że nauka religii w polskiej szkole jest jednym z wielu elementów składowych całościowej posługi słowa w Kościele.

Adresatami Podstawy programowej katechezy Kościoła katolickiego w Polsce są przede wszystkim twórcy programów nauczania religii. Zadaniem takich progra­mów będzie skonkretyzowanie założeń przyjętych w niniejszej Podstawie po to, aby katecheza wprowadzała w życie religijne (przedszko­le), kiero­wała inicjacją w sakramenty pokuty, pojednania i Eucharystii (kl. 1-3), odsłaniała historię zbawienia (kl. 4-6), prowadziła do rozumnego wyznawania wiary i je wspierała (gimna­zjum) i wreszcie umożliwiała dawanie świadectwa życia chrześci­jańskiego (szkoły ponad­gimnazjalne). Te same zadania oraz oczekiwania wiążą się z prowadze­niem katechezy osób znajdujących się w szczególnych sytuacjach (nie­pełno­sprawnych i nieprzysto­sowanych).

Podstawa programowa katechezy Kościoła katolickiego w Polsce odnosi się do poszczegól­nych etapów edukacji szkolnej i zawiera:

–             charakterystykę psychologiczną dzieci i młodzieży na danym etapie edukacji;

Podstawę programową nauki religii (w szkole);

–             korelację ze szkolnymi przedmiotami ogólnokształcącymi i ścież­kami edukacyjny­mi (od klasy IV szkoły podstawowej);

–             propozycje współpracy środowisk katechetycznych.

 

 

Terminologia

Podstawy pro­gramowej kate­chezy

Kościoła katolickiego w Polsce

 

W Podstawie programowej katechezy Kościoła katolickiego w Polsce posłużono się terminologią respektującą zarówno standardy szkolne, wy­tyczne Kościoła powszechnego dotyczące katechezy, jak też polską tra­dycję katechetyczną.

Dyrektorium ogólne o katechizacji określa nadrzędny cel katechezy (prowadzenie do wiary dojrzałej – DOK 80), który jest realizowany przez zadania katechezy (DOK 85-86). Dokumenty szkolne natomiast posługują się pojęciem celów edukacyjnych. Ze względu na to, że nauka religii jest procesem katechetycznym, realizującym wskazania Kościoła, a jednocześ­nie uwzględniającym kontekst szkolny (DOK 73), Podstawa programowa katechezy Kościoła katolickiego w Polsce wprowadza pojęcie celów katechetycznych. Określają one, czemu ma służyć nauczanie i wychowa­nie religijne na terenie szkoły.

Działania zmierzające do realizacji celów katechetycznych przez nauczyciela i przedmiot (materiały, podręczniki, inne pomoce naukowe), noszą nazwę zadań nauki religii.

Treści określają niezbędne informacje, jakie winien zawierać program nauki religii, aby zrealizować cele katechetyczne oraz zadania nauki religii.

Osiągnięcia opisują wiadomości i umiejętności ucznia, które są wyni­kiem podjęcia przez nauczyciela i przedmiot wypełnienia konkretnych zadań oraz prze­kazania treści po to, by zrealizować cele katechetyczne nauki religii.  Określenie osiągnięć wiąże się ze standaryzacją oceniania. Podstawa programowa nie określa osiągnięć w katechezie przedszkolnej i młodszego wieku szkolnego ze względu na większą potrzebę indywidual­nego trakto­wania dziecka na tych etapach katechizacji.

Cele katechetyczne, zadania nauki religii, treści i osiągnięcia są pre­zentowane w Podstawie programowej w dwóch wersjach: tabela­rycznej (ukazującej powiązanie celów, zadań, treści i osiągnięć z zadania­mi kate­chezy) oraz opisowej (zbliżonej swą konwencją do analogicznych doku­mentów MEN).

Korelacja międzyprzedmiotowa ma uwzględniać te treści przedmio­tów nauczania, które są interesujące z punktu widzenia celów katechetycz­nych (edukacyjnych) nauki religii. W związku z powyższym Podstawa programowa katechezy Kościoła katolickiego w Polsce zawiera propozycje zaczerpnięte z analogicznych dokumentów prawa szkolnego. Przyjmuje sformułowania zrozumiałe dla tych programistów oświatowych, którzy z pozycji innych przedmiotów szkolnych chcieliby zaproponować nauce religii integrowanie treści. Jednocześnie należy pamiętać, że korelacja nauki religii z programa­mi pozostałych przedmiotów oznacza, w zależności od konkretnego kon­tekstu szkolnego, nie tylko podejmowanie funkcji inte­grującej, ale niekiedy uzupełniającej lub polemicznej.

Zgodnie ze wskazaniami zawartymi w Dyrektorium ogólnym o katechi­zacji należy zwrócić uwagę zwłaszcza na następujące zagadnienia:

– początek świata i sens historii;

– podstawa (fundament) wartości etycznych;

– funkcja religii w kulturze;

– przeznaczenie człowieka;

– relacja z naturą (DOK 73).

Stosowanie korelacji międzyprzedmiotowej jest pożądane zarówno ze względów dydaktycznych (łatwiejsze przyswojenie tych samych treści, które omawia się w różnych aspektach na różnych lekcjach), jak i wycho­wawczych (ukazanie uczniom jedności prawdy oraz szacunku do niej).

Ścieżka edukacyjna jest w dokumentach oświatowych definiowana jako zestaw treści i umiejętności o istotnym znaczeniu wychowawczym, których realizacja może odbywać się w ramach różnych przedmiotów (bloków przedmiotowych) lub w postaci odrębnych zajęć. Programy na­uczania religii winny się odnieść do celów edukacyjnych, zadań, treści i osiągnięć wybranych ścieżek edukacyjnych

 

 

 

1. Wprowadzenie w życie religij­ne – przed­szkole

 

1.1. Charakterystyka dzieci w wieku przedszkolnym

Wychowaniem przedszkolnym objęte są dzieci między 4 a 6 rokiem życia. W tym wieku zachodzą w nich procesy rozwojowe, takie jak rozwój fizyczny, psychiczny, emocjonalny, społeczno-moralny i religijny. Jedne z nich są już w dziecku nieco zaawansowane, inne – np. procesy rozwoju społeczno-moralnego czy religijnego – często dopiero zostają inicjowane.

O rozwoju dziecka w wieku przedszkolnym w dużej mierze decydują procesy poznawcze. W procesach tych pierwszorzędną rolę zazwyczaj odgrywają zdobywane doświadczenia, gdyż myślenie logiczne występuje u dziecka w małym stopniu. Właściwością procesów poznaw­czych jest to, że zdobywa­ne kolejne doświadczenia wyzwalają w dziecku pytania o po­zna­waną rzeczywistość. Dzięki nim możliwe staje się poznawanie przez dziec­ko otaczającego świata i nawiązywanie z nim kontaktu, jak też odnajdywa­nie własnego miejsca w gronie rówieśników i większej społecz­ności. Po­nadto w tym czasie rozpoczyna się budowanie przez dziecko własnego sy­stemu wartości.

W tym okresie dziecko próbuje upodobnić się do środowiska, w którym żyje. Owo upodabnianie się wynika z jego zdolności do identyfi­kowa­nia się oraz naśladowania znaczących dla niego osób czy postaci. Dziecko, poprzez identyfikację i naśladownictwo, poznaje swoje otoczenie, odkrywa normy w nim obowiązujące, a nadto stara się je respektować i przyjmować za własne. Podobna sytuacja występuje także w jego życiu religijnym. Posiadając zdolność do identyfikowania się i naśladownictwa stara się ono uczestniczyć – choć jeszcze bezkrytycznie – w życiu religijnym zna­czących dla niego osób.

Procesy identyfikowania się i naśladownictwa nazywane są procesami socjalizacji, a w przypadku życia religijnego socjalizacji religijnej. Socja­lizacja religijna dziecka zazwyczaj wyraża obraz religijności dorosłych: rodziców, wychowawców czy katechetów. W żadnym jednak przypadku nabywana socjalizacja nie świadczy o autonomicznej religij­ności dziecka. Dlatego też wspie­ranie religijnego rozwoju dziecka w wieku przedszkol­nym winno się charakte­ryzować towarzyszeniem mu w nabywaniu antro­po­logicznych podstaw przyszłego autonomicznego życia wiarą (por. DOK 178). Właściwością tego typu działań wychowawczych winny stawać się najpierw naturalne doświadczenia dziecka, umożliwiające pozytywny kontakt ze światem i ludźmi, które z czasem mogą przekształcać się w doświadczenia religijne. Doświadczenia te stanowią bowiem fundament stopniowej inicjacji w życie wiarą, której podmiotem ma być osoba Boga przyjaznego, zatroska­nego o człowieka i o jego udane życie.

W procesie wychowania inspirowanego wiarą należy wskazać dziecku na sakrament chrztu, jako znak bezwarunkowego ofiarowania mu przez Boga miłości i przyjaźni. Wszystko to ma służyć rozwijaniu doświadczenia Boga oraz kształtowaniu poprawnego Jego obrazu. Trzeba przy tym pamię­tać, że zafałszowanie obrazu Boga na początku życia może być powodem wielu trudności i kryzysów religijnych, które występują w wieku młodzień­czym. Z tych też powodów niezbędne jest ukazywanie Boga objawiającego się na kartach Pisma Świętego, a jedno­cześnie uczenie nawiązywania z Nim osobistego kontaktu poprzez modli­twę i uczestnicze­nie w liturgii.

W inicjowanych procesach wychowania w duchu wiary mniejsze zna­czenie winno się przywiązywać do przekazywania dziecku wiadomości religijnych, ponieważ nie jest ono jeszcze dostatecznie przygotowane do ich poprawnego zrozumienia. Treści religijne winny być związane ze stawianymi przez dziecko pytaniami nawiązującymi do zdobywanych do­świadczeń. Wówczas udzielane odpowiedzi będą naturalnym wyjaśnieniem zdoby­wanych doświadczeń i drogą do odkrywania i poznawania Boga w otaczającym je świecie.

1.2. Podstawa programowa katechezy w przedszkolu

 

1.2.1. Układ tabelaryczny

Zadania katechezy wynikające z DOK

Cele katechetyczne

Zadania nauki religii

Treści

Rozwijanie poznania wiary

„W okresie dzieciń­stwa proces katechi­za­cji będzie miał charak­ter wychowaw­czy, zwracający uwagę na rozwój tych wartości ludzkich, które stano­wią pod­stawę antropo­logiczną życia wiary, jak zmysł ufności, dar­mowości, daru z sie­bie, prośby, rados­nego uczestnictwa” (DOK 178). Cele te będą realizowane poprzez:

1. Zapoczątkowanie pierwszej socjalizacji umożliwiającej po­zna­wanie oraz rozu­mienie siebie i świata w świe­tle Bożego objawienia;

2. Zapoczątkowanie inspirowanego wiarą wychowania ludz­kiego i chrześcijań­skiego w rodzinie, przedszkolu i Koś­ciele (odkrywanie swojego miejsca w grupie rówieśniczej i we wspólnocie Koś­cioła);

3. Nabywanie umie­jęt­ności wyrażania w znakach własnej reli­gijności;

1. Odkrywać świat jako dar Boga dla ludzi;

2. Odkrywać istotę więzów łączących Boga z człowiekiem (miłość);

3. Wprowadzać

w odkrywanie tajem­nicy Boga (obraz Bo­ga);

4. Odkrywać powo­dy, dla których win­no się trwać w łącz­ności

z Bogiem;

5. Nauczyć sposo­bów nawiązywania kontaktu z Bo­giem;

6. Poznawać źródło świata wartości i obo­wiązujących w życiu norm;

1. Związki Boga ze światem i z człowiekiem objawione na kartach Pisma Świętego;

2. Zasadność dochowywania Bogu wierności w codziennym życiu;

 

 

4. Religijne wyjaśnia­nie zdobywanych doświadczeń;

5. Wprowadzanie w rzeczywistość nie­mate­rialną;

6. Odkrywanie Boga jako osoby;

7. Odkrywanie Boga jako dawcy światai życia;

8. Odkrywanie przy­dzielonego przez Boga miejsca

w świecie;

7. Przywoływać do­świadczenia uświada­mia­jące istnienie rze­czy­wistości niema­terialnej;

8. Nazywać i inter­pre­tować rzeczywi­stość niematerialną;

9. Wprowadzać poję­cia Boga jako faktycz­nej istoty niematerial­nej;

10. Wyjaśniać praw­dę o możliwościach na­wią­zywania kontaktu z Bogiem;

11. Wskazywać na obecność Boga w ży­ciu ludzi;

12. Uczyć możli­wości wyrażania zaufa­nia Bogu;

3. Przekazane w Biblii podsta­wowe prawdy wiary o:

– Bogu Stwórcy i Dawcy stwo­rzonego świata;

– Bogu przyjaznym i obdaro­wującym ludzi;

– Bogu przychodzącym do ludzi i utrzymującym z nimi osobowy kontakt;

– Bogu zawierającym z ludźmi w udzielanym im chrzcie nowe przymierze;

– potrzebie i sposobach nawią­zywania z Bogiem kontaktu;

Wychowanie liturgiczne

i nauczanie modlitwy

9. Uczenie rozumie­nia istoty modlitwy;

10. Uczenie modli­twy;

11. Wprowadzanie

w rozumienie pod­stawo­wych znaków

i czyn­ności liturgicz­nych;

12. Uczenie wykony­wania podstawowych znaków religijnych;

13. Wprowadzanie do uczestnictwa w litur­gii;

13. Podawać moty­wy uczenia się mo­dli­twy i udziału w liturgii;

4. Człowiek jako istota cieles­no-duchowa nawiązuje kontakt z Bogiem. Ponadto konkretny­mi znakami wyraża swą re­ligij­ność;

5. Modlitwa i liturgia szcze­gól­nymi znakami okazywania Bogu swej czci i przywiąza­nia;

6. Modlitwa i liturgia umożli­wiają okazywanie Bogu wdzię­czności za Jego dary,

w tym za zjednoczenie z Nim;

Formacja moralna

14. Wprowadzanie do procesów socjalizacji religijnych motywów postępowania;

15. Uświadamianie potrzeby rozwijania własnej dojrzałości;

16. Tworzenie oparte­go na wierze systemu wartości;

14. Formułować czer­pane z wiary moty­wy postępowa­nia: przede wszystkim przy­kazanie miłości oraz związek

z Bo­giem zapoczątko­wa­ny w chrzcie;

 

7. Fundamentem moralności chrześcijańskiej jest związek

z Bogiem zapoczątkowany

w chrzcie;

8. Moralność chrześcijańska, której uczy Jezus, najpełniej wyraża się w miłości;

 

Wychowanie do życia we wspólnocie

17. Odkrywanie po­trzeby stawania się odpowiedzialnym za innych;

18. Poznawanie Bo­że­go zamiaru, by ludzie wzajemnie sobie po­magali;

19. Rozwijanie umie­jętności poznawania prawdy o sobie i in­nych ludziach;

20. Uświadamianie motywów, dla któ­rych wierzący przy­znaje innym te same prawa, którymi sam się w życiu kieruje;

21. Rozpoznawanie

w społeczności wie­rzą­cych – Kościele znaku życia wiarą.

 

15. Wyjaśniać powo­dy (motywy), dla których wszyscy mają przed Bogiem równe prawa;

16. Uczyć konkret­nych form bycia we wspól­nocie i przejmo­wania na siebie wyni­ka­jących z tego obo­wiąz­ków;

17. Rozwijać świa­do­mość odpowiedzial­noś­ci za religijny roz­wój wspólnoty;

18. Wprowadzać

w życie wspólnoty wie­rzą­cych – w życie religijne Kościoła.

 

9. Człowiek z woli Boga żyje wespół z innymi;

10. Przed Bogiem wszyscy są sobie równi;

11. Bóg oczekuje, że ludzie żyjąc razem będą się wzajem­nie wspierać w stawaniu się bar­dziej dojrzałymi;

12. Bóg daje ludziom prawo ułatwiające im poszanowanie praw osobistych i wspólnoty;

13. Prawo Boże przyznające wszystkim ludziom te same prawa domaga się rozwijania miłości;

14. Obowiązek przestrzegania prawa Bożego wypływa

z chrztu;

15. Życie wspólnoty religijnej koncentruje się i wyraża

w życiu Kościoła.

 

 

1.2.2. Układ opisowy

 

Cele katechetyczne

 

W okresie dzieciństwa proces katechizacji będzie miał charakter wy­chowawczy, zwracający uwagę na rozwój tych wartości ludzkich, które stanowią podstawę antropologiczną życia wiary, jak zmysł ufności, dar­mowości, daru z siebie, prośby, radosnego uczestnictwa” (DOK 178). Cele te będą realizowane poprzez:

  1. Zapoczątkowanie pierwszej socjalizacji umożliwiającej poznawanie oraz rozumienie siebie i świata w świetle Bożego objawienia;
  2. Zapoczątkowanie inspirowanego wiarą wychowania ludzkiego i chrześ­cijańskiego w rodzinie, przedszkolu i Kościele (odkrywanie swojego miejsca w grupie rówieśni­czej i we wspólnocie Kościoła);
  3. Nabywanie umiejętności wyrażania w znakach własnej religijności;
  4. Religijne wyjaśnianie zdobywanych doświadczeń;
  5. Wprowadzanie w rzeczywistość niematerialną;
  6. Odkrywanie Boga jako osoby;
  7. Odkrywanie przydzielonego przez Boga miejsca w świecie;
  8. Uczenie rozumienia istoty modlitwy;
  9. Uczenie modlitwy;
  10. Wprowadzanie w rozumienie podstawowych znaków i czynności liturgicznych;
  11. Uczenie wykonywania podstawowych znaków religijnych;
  12. Wprowadzanie do uczestnictwa w liturgii;
  13. Wprowadzanie do procesów socjalizacji religijnych motywów postę­powania;
  14. Uświadamianie potrzeby rozwijania własnej dojrzałości;
  15. Odkrywanie potrzeby stawania się odpowiedzialnym za innych;
  16. Tworzenie opartego na wierze systemu wartości;
  17. Poznawanie Bożego zamiaru, by ludzie wzajemnie sobie pomagali;
  18. Rozwijanie umiejętności poznawania prawdy o sobie i innych lu­dziach;
  19. Uświadamianie motywów, dla których wierzący przyznaje innym te same prawa, którymi sam się w życiu kieruje;
  20. Rozpoznawanie w społeczności wierzących – Kościele znaku życia wiarą.

 

Zadania nauki religii

1.           Odkrywać świat jako dar Boga dla ludzi;

2.           Odkrywać istotę więzów łączących Boga z człowiekiem (miłość);

3.           Wprowadzać w odkrywanie tajemnicy Boga (obraz Boga);

4.           Odkrywać powody, dla których winno się trwać w łączności z Bo­giem;

5.           Nauczyć sposobów nawiązywania kontaktu z Bogiem;

6.           Poznawać źródło świata wartości i obowiązujących w życiu norm;

7.           Przywoływać doświadczenia uświadamiające istnienie rzeczywistoś­ci niematerialnej;

8.           Nazywać i interpretować rzeczywistość niematerialną;

9.           Wprowadzać pojęcie Boga jako faktycznej istoty niematerialnej;

10.          Wyjaśniać prawdę o możliwościach nawiązywania kontaktu z Bo­giem;

11.          Wskazywać na obecność Boga w życiu ludzi;

12.          Uczyć możliwości wyrażania zaufania Bogu;

13.          Podawać motywy uczenia się modlitwy i udziału w liturgii;

14.          Formułować czerpane z wiary motywy postępowania: przede wszyst­kim przykazanie miłości oraz związek z Bogiem zapoczątko­wa­ny w chrzcie;

15.          Wyjaśniać powody (motywy), dla których wszyscy mają przed Bogiem równe prawa;

16.          Uczyć konkretnych form bycia we wspólnocie i przejmowania na siebie wynikających z tego obowiązków;

17.          Rozwijać świadomość odpowiedzialności za religijny rozwój wspól­noty;

18.          Wprowadzać w życie wspólnoty wierzących – w życie religijne Kościoła.

 

Treści

1.           Związki Boga ze światem i z człowiekiem objawione na kartach Pisma Świętego;

2.           Zasadność dochowywania Bogu wierności w codziennym życiu;

3.           Przekazane w Biblii podstawowe prawdy wiary o:

– Bogu Stwórcy i Dawcy stworzonego świata;

– Bogu przyjaznym i obdarowującym ludzi;

– Bogu przychodzącym do ludzi i utrzymującym z nimi osobowy kontakt;

– Bogu zawierającym z ludźmi w udzielanym im chrzcie nowe przy­mierze;

– potrzebie i sposobach nawiązywania z Bogiem kontaktu;

4.            Człowiek jako istota cielesno-duchowa nawiązuje kontakt z Bogiem. Ponadto konkretnymi znakami wyraża swą religijność;

5.           Modlitwa i liturgia szczególnymi znakami okazywania Bogu swej czci i przywiązania;

6.           Modlitwa i liturgia umożliwiają okazywanie Bogu wdzięczności za Jego dary, za zjednoczenie z Nim;

7.           Fundamentem moralności chrześcijańskiej jest związek z Bogiem za­początkowany w chrzcie;

8.           Moralność chrześcijańska, której uczy Jezus, najpełniej wyraża się w miłości;

9.           Człowiek z woli Boga żyje wespół z innymi;

10.          Przed Bogiem wszyscy są sobie równi;

11.          Bóg oczekuje, że ludzie żyjąc razem będą się wzajemnie wspierać w stawaniu się bardziej dojrzałymi;

12.          Bóg daje ludziom prawo ułatwiające im poszanowanie praw osobi­stych i wspólnoty;

13.          Prawo Boże przyznające wszystkim ludziom te same prawa domaga się rozwijania miłości;

14.          Obowiązek przestrzegania prawa Bożego wypływa z chrztu;

15.          Życie wspólnoty religijnej koncentruje się i wyraża w życiu Kościoła.

 

 

1.3. Współpraca środowisk

1.3.1. Rodzina

 

1.           Należy uświadamiać rodzicom, że Bóg, którego wyznaje­my, objawia ludziom swą bliskość i przyjaźń. Działania te są niezbędne choćby dlatego, że właśnie rodzice najczęściej wpływają na kształtowany w świadomości dziecka obraz Boga;

2.           Współpraca z rodzicami winna zmierzać także do uświadamiania im, że dziecko – poza innymi zakresami ich postaw – identyfikuje się także z ich postawami religijnymi i je naśladuje. Zasada ta ma zasto­sowanie przede wszystkim w przejmowaniu od rodzi­ców konkret­nych praktyk religijnych. Poprzez te zdol­ności dziecko ucze­stniczy w religijności dorosłych. Trzeba jednak pamię­tać, że procesy te tylko na stosunkowo krótki czas mogą dostar­czać dziecku wystarczają­cych argumentów do prowadzenia i rozwija­nia życia reli­gij­nego. Stąd też już na etapie wieku przedszkol­nego niezbędne jest wspieranie go w stopniowym nabywaniu zdolności dochodze­nia do religij­ności autonomicznej;

3.           Rodzice, którzy zazwyczaj stanowią dla dziecka w wieku przedszkol­nym największy autorytet, winni podejmować świadome dzia­łania umożliwiające dziecku odkrywanie Boga jako autentycznego obrońcy człowieka. Wyrazem Jego troski o dobro ludzi są między innymi przykazania, pośród których najważniejsze jest przykazanie miłości. W procesach wychowywania małego dziecka inspirowanego wiarą ważne jest zatem, aby ten aspekt był stopniowo dziecku przybli­żany, a wraz z nim związek człowieka z Bogiem, którego wyrazem był chrzest. Chrzest też winien stanowić, w przypadku wychowywania religijnego, już w wieku przedszkolnym ważny punkt odnie­sienia dla całej religijności dziecka.

1.3.2. Parafia

 

1.           Katecheza dzieci w wieku przedszkolnym w niektórych regionach Polski może być związana z przygotowaniem do „wczesnej Komunii świętej”;

2.           Katecheza dzieci w wieku przedszkolnym może dostarczać okazji do udziału dzieci w wydarzeniach parafialnych: nabożeństwa okolicznoś­ciowe, procesje, uroczystości, prymicje, jubileusze itp.

3.           Pośród wyjaśnień, które winny się przy takich okazjach pojawiać, nie powinno zabraknąć i tych, że dzieci wespół z innymi wierzącymi będą uczestniczyć w oddawaniu czci Bogu, w wielbieniu Go czy też dzię­kowaniu za otrzymane od Niego dary.

 

 

2. Katecheza inicjacji w sakramenty pokuty i pojednania oraz Eucharystii
klasy 1-3

 

2.1. Charakterystyka dzieci klas 1-3 szkoły podstawo­wej

Do klas 1-3 szkoły podstawowej uczęszczają dzieci w wieku 7-9 lat. Ten przedział wiekowy nazywany jest młodszym wiekiem szkolnym. Nau­ka w szkole i wykonywanie zadań stawianych przez nią staje się głównym obowiązkiem i pracą dziecka oraz głównym czynnikiem jego psychicznego rozwoju. Nowa sytuacja zobowiązuje dziecko do działania coraz bardziej odpowiedzial­nego i celowego. Wyrabia w nim poczucie obowiązku i od­powiedzialności wobec otoczenia. Umiejętność świadomego i zorgani­zowanego działania rozwija w dziecku cechy woli. Dziecko naby­wa umie­jętność liczenia się z punktem widzenia innych oraz uwzględnienia prag­nień innych osób.

Na tym etapie rozwoju dziecko przechodzi od działalności zabawowej do uczenia się. Zmiana zasadniczej formy jego działalności wymaga odpo­wiedniego kształtowania motywów uczenia się. Dziecko uczy się chętniej, gdy praca ta daje mu przyjemność i gdy spotyka się z pochwałą nauczycie­la. Czynnikiem motywującym do pracy jest też znajomość blis­kich i kon­kretnych celów działania. Dzieci w klasie pierwszej i drugiej nie interesują się jeszcze klasą i osiągnięciami kolegów, oceny mają dla nich znaczenie indywidualne. Sytuacja ta stopniowo zmienia się w klasie trzeciej.

W odniesieniu do treści nauczania dziecko w klasie pierwszej i drugiej pociąga proces uczenia się, zaspokojenie wymagań nauczyciela oraz praca z materiałem dydaktycznym. Dzieci lubią prace, które wymagają od nich aktywności.
W klasie trzeciej rozpoczyna się wzrost zainteresowań treścią przedmiotów szkolnych. Nauka staje się środkiem poznania rzeczywistości. Motywem uczenia się jest to, by być dobrym uczniem oraz coś nowego poznać. W klasach 1-3 zmianie ulega również charakter uczenia się. U dzieci następuje rozwój pamięci logicznej. Łatwo asymilują treści podawane w sposób konkretny i poglądowy. Dzięki zdolnościom do działań logicz­nych dzieci kształtują pierwszą wizję świata zbliżoną do obiektywnej.

W pierwszej fazie młodszego wieku szkolnego następuje rozwój wrażeń i spostrzeżeń, rozwój pamięci i mowy. Rozwój wrażeń i spostrzeżeń po­lega na dostrzeganiu szczegółów w treściach, które dotąd uchodziły uwa­dze dziecka. Zabawa, choć przestaje być dominującą postacią działalności, zmienia się pod względem formy i treści. Ważnym czynni­kiem rozwoju staje się własna aktywność. Rozwój pamięci wyraża się w zwięk­szeniu jej szybkości i trwałości. Następuje rozwój dowolnego zapamięty­wania. Wraz z rozwojem mowy myślenie konkretne przeobraża się w ab­strakcyjno-słowne.

W tym okresie dają się również zauważyć zmiany w religijności dziec­ka. W siódmym roku życia religijność łączy się bardzo ściśle z auto­rytetem. Dziecko przyjmuje normy i wzorce od osób dla niego znaczących. Obok rodziców zaczynają być nimi także ksiądz, siostra zakonna, kate­chetka. Konkretny charakter myślenia powoduje przenoszenie cech włas­nych rodziców, zwłaszcza ojca, na obraz Boga. Powinność religijna jest ujmowana jako obowiązek i posłuszeństwo ze względu na starszych, a Bóg jest stróżem tej powinności. Religijność na tym etapie rozwoju cechuje rytualizm wyrażający się w mechanicznym ujmowaniu relacji między zna­kami materialnymi i religijnymi, a ich duchowymi skutkami. Około dziewiątego roku życia zanika naiwny obraz Boga, a pojawia się rozumie­nie Go jako ducha, który jest wszechobecny, dobry i sprawiedliwy. Od drugiej klasy dziecko przeżywa ambiwalentne uczucia wobec Boga: raz postrzega Go jako radosnego i dobrego, a kiedy indziej groźnego i surowego.

Wskutek konfrontacji z różnymi informacjami z zewnątrz mogą pojawić się u dziecka pierwsze, fragmentaryczne wątpliwości w wierze. Ponieważ w religijnych zachowaniach dominuje aktywność zewnętrzna i prawdy wia­ry nie zostały jeszcze uwewnętrznione, rodzi się potrzeba rozbudzania w dziecku tęsknoty za bezpieczeństwem, pokojem, zaspokojeniem pozy­tyw­nych pragnień, których źródłem jest sam Bóg. Dużą rolę w kształtowa­niu postawy religijnej będzie miało budowanie zaufania i poczucia bezpie­czeństwa w relacjach międzyludzkich, które dziecko przeniesie na swoje odniesienia do samego Boga. Także odpo­wiednie przygotowanie i prze­życie sakramentu pokuty i pojednania oraz Eucharystii odegra w tym względzie znaczącą rolę.

 

 

 

2.2. Podstawa programowa katechezy inicjacji w sakra­menty pokuty i pojednania oraz Eucharystii – klasy 1-3 szkoły podstawo­wej

 

2.2.1. Układ tabelaryczny

 

Zadania katechezy wynikające z DOK

Cele katechetyczne

Zadania nauki religii

Treści

Rozwijanie poznania wiary

1. Kształtowanie świadomości dziecię­ctwa Bożego rozpo­czętego na chrzcie świętym;

2. Kształtowanie umiejętności odnajdy­wania śladów Boga

w otaczającym świe­cie;

3. Budzenie zaintere­sowania życiem wiary i doświadczenia ra­dości z wiary;

4. Poznanie podstawo­wych prawd wiary wpływających na kształtowanie postaw;

5. Wprowadzanie

w historię zbawienia celem ukazania dzia­łania miłosiernego Boga w historii świata i ludzi;

1. Uświadamiać uczniom istnienie rzeczywistości religij­nej;

2. Zakorzeniać wiarę w sferze emo­cjonalnej i wolityw­nej;

3. Rozwijać

w uczniach zacieka­wie­nie i postawę otwar­tości na pozna­nie Jezusa;

4. Zapoznać z wy­bra­nymi wydarzeniami

z historii zbawienia:

– stworzenie świata, ludzi i aniołów,

– grzech ludzi,

– obietnica zbawienia,

– prorocy przekazicie­lami obietnicy,

– Jezus obiecanym Zbawicielem,

– Kościół realizujący posłannictwo Chry­stusa,

– Maryja Matką Chry­stusa i naszą;

1. W codziennym życiu spotykamy kochającego Boga;

2. Zaufanie do Boga Ojca opiera się na wierze w Jezusa i w Ducha Świętego;

3. Zróżnicowanie światopoglądowe;

4. Bóg do nas mówi:

– zaprasza do przy­jaźni,

– jest zawsze blisko nas,

– obdarza łaską;

5. Jezus Słowem Boga do nas – Jego życie i zarys nauki;

6. Spotkanie Jezusa – „Boga z nami”:

– publiczna działal­ność,

– miłość jako podsta­wowa zasada życia

i pojednania z Bo­giem i ludźmi,

– Chrystus umarł

i zmartwych­wstał dla nas;

7. Jezus żyje w Koś­ciele;

– wybór Apostołów,

– Duch Święty pro­wa­dzi i umacnia życie pierwotnego Kościoła,

– Eucharystia centrum życia Kościoła,

– powtórne przyjście Pana;

8. Dzieło stworzenia przejawem miłości Bożej;

9. Dzieło odkupienia wyrazem bezgranicz­nej miłości;

Wychowanie

liturgicz­ne

6. Kształto­wanie umiejętności włącze­nia się w świę­towanie wiary ludu Bożego (liturgia, rok liturgicz­ny, polska tradycja okresów liturgicz­nych);

7. Formacja postawy zaufania jako podsta­wy nawrócenia i po­kuty – fundamen­tów pełnego przeżycia sakramentu pojedna­nia.

8. Uzdolnienie do pełnego i aktywnego uczestnictwa w Eu­charystii;

5. Uświadomić owo­ce i zobowiązania wyni­kające z przy­jęcia chrztu świętego;

6. Wprowadzać uczniów do pełnego uczestnictwa we Mszy świętej;

7. Wychować do systematycznego korzystania z sakra­mentów: pokuty

i Eucharystii;

8. Wprowadzać

w religijny wymiar przeżywanych świąt celem świadomego spotkania z Jezusem w wydarzeniach zbawczych;

9. Zachęcać do ucze­stnictwa w nabożeń­stwach;

10. Rok liturgiczny: Adwent – Boże Naro­dzenie:

– jego świętowanie,

– aktualizacja,

– źródło wiedzy

o zbawieniu;

Wielki Post – miste­rium paschalne:

– ludzie nie za­wsze są wierni,

– ofiara paschalna Chrystusa

– pokuta i sakrament pojednania drogą powrotu do Boga;

11. Świętowanie Wielkanocy – święto­wanie niedzieli;

12. Eucharystia – sakrament jedności

i miłości zbawczej, krzepiącej uczty, obecności Chrystusa;

13. Nabożeństwa okresowe wyrazem pobożności Kościoła;

Nauczanie modlitwy

9. Uczenie nawiązy­wania dialogu z Bo­giem i udzielania odpowiedzi na Jego apel;

10. Wdrożenie do modlitwy dziękczyn­nej, chwalebnej, prze­błagalnej, błagalnej, prywatnej i liturgicz­nej;

10. Budzić ducha sku­pienia i uczyć pro­stego wyrażania we­wnętrznych prze­żyć;

11. Uczyć podstawo­wych modlitw;

14. Modlitwa rozmo­wą ze spotkanym Jezusem;

15. Maryja, Matka Jezusa i nasza, wzo­rem rozmodlenia (modlitwy, pieśni

i piosenki);

16. Modlitwa w Sta­rym i Nowym Testa­mencie wzorem mo­dlitwy człowieka wiary;

17.Modlitwy litur­giczne i samodzielnie tworzone;

18.Postawy wdzięcz­ności, przeproszenia

i przebaczenia;

19. Wiara źródłem ludzkiej życzliwości, pogody ducha, radoś­ci;

Formacja moralna

11. Poznanie wybra­nych wydarzeń z hi­storii zbawienia urze­czywistniających się w życiu ucznia (dla kształtowania jego osobowości);

12. Zdolność kształto­wania sumienia na podstawie przykazania miłości w Dekalogu

i Ewangelii;

13. Zdolność szukania płaszczyzn szerzenia dobra i królestwa Bożego w swoim środowisku;

14. Kształtowanie osobowości (odpo­wiednio do wieku) na przykładzie wzoru świętych;

12. Formować wrażli­we sumienie;

13. Rozwijać posta­wę zaufania do Pana Boga i odpowiedzi na Jego wezwanie;

14. Rozwijać posta­wę życzliwości i ko­leżeń­stwa wobec rówieśni­ków;

15. Rozwijać posta­wę szacunku wobec ro­dziców i innych doro­słych;

16. Kształtować właś­ciwe odniesienia do drugich: wdzięcz­ność, gotowość do dziele­nia się z innymi, wzajem­ne obdaro­wywanie się, ale też przeprasza­nie;

17. Uwrażliwiać na zagroże­nie zdro­wia własnego i innych;

18. Uczyć właści­wych postaw w sto­sunku do otaczającego środo­wiska, przyrody, uczyć samokontroli;

19. Pomagać

w kształto­waniu właś­ci­wej postawy wobec włas­nego ciała;

20. Jedność wyrazem poczucia braterstwa w Chrystusie;

21. Dekalog wyrazem troskliwej miłości Boga wobec ludzi;

22. Ewangelia miłości zasadą życia dzieci Bożych (przykazanie miłości, Błogosła­wieństwa;

23. Przykłady życia według Ewangelii;

24. Troska o dobro wspólne: klasowe, rodzinne, parafialne;

 

 

Wychowanie do życia we wspólnocie

15. Kształtowanie umiejętności nawiązy­wania kontaktów

z rówieśnikami i do­ro­słymi;

16. Kształtowanie świadomości przyna­leżenia do społecz­ności Kościoła;

17. Pogłębienie związku swojego życia z życiem Koś­cioła i odnajdywanie swojego miejsca

w nim;

20. Budzić prze­świad­czenie o rzeczy­wistoś­ci nadprzyro­dzonej zapoczątkowa­nej w chrześcijaninie na chrzcie świętym;

21. Uświadomić war­tość życia we wspól­nocie i potrzebę właś­ci­wych w niej zacho­wań;

22. Budować wspól­notę i jedność w kla­sie, rodzinie, pa­rafii;

25. Kościół „prze­strzenią” gromadzenia się wspólnoty wierzą­cych;

26. Każdy ochrzczony ma swoje miejsce

w Kościele;

27. Co już teraz mogę uczynić dla Kościoła;

Wprowadzenie do misji

18. Świadczenie co­dziennym życiem

o włączeniu się

w misy­jne dzieło Koś­cioła.

23. Troszczyć się, by Jezus i Jego dzieło dotarło do wszystkich, którzy Go nie znają.

28. Jezus posyła swoich uczniów na cały świat z ewange­lią i obiecuje swoją asystencję.

 

 

2.2.2. Układ opisowy

Cele katechetyczne

 

1.           Kształtowanie świadomości dziecięctwa Bożego rozpoczętego na chrzcie świętym;

2.           Kształtowanie umiejętności odnajdywania śladów Boga w otaczającym świecie;

3.           Budzenie zainteresowania życiem wiary i doświadczenia radości z wiary;

4.           Poznanie podstawowych prawd wiary wpływających na kształtowanie postaw;

5.           Wprowadzanie w historię zbawienia celem ukazania działania miłosiernego Boga w historii świata i ludzi;

6.            Kształtowanie umiejętności włączenia się w świętowanie wiary ludu Bożego (liturgia, rok liturgiczny, polska tradycja okresów liturgicz­nych);

7.           Formacja postawy zaufania jako podstawy nawrócenia i pokuty – fundamentów pełnego przeżycia sakramentu pojednania;

8.           Uzdolnienie do pełnego i aktywnego uczestnictwa w Eucharystii;

9.           Uczenie nawiązywania dialogu z Bogiem i udzielania odpowiedzi na Jego apel;

10.          Wdrożenie do modlitwy dziękczynnej, chwalebnej, przebłagalnej, bła­galnej, prywatnej i liturgicznej;

11.          Poznanie wybranych wydarzeń z historii zbawienia urzeczywistniają­cych się w życiu ucznia (dla kształtowania jego osobowości);

12.          Zdolność kształtowania sumienia na podstawie przykazania miłości w Dekalogu i Ewangelii;

13.          Zdolność szukania płaszczyzn szerzenia dobra i królestwa Bożego w swoim środowisku;

14.          Kształtowanie osobowości (odpowiednio do wieku) na przykładzie wzoru święty;

15.          Kształtowanie umiejętności nawiązywania kontaktów z rówieśnikami i dorosłymi;

16.          Kształtowanie świadomości przynależenia do społeczności Kościoła;

17.          Pogłębienie związku swojego życia z życiem Kościoła i odnajdywanie swojego miejsca w nim;

18.          Świadczenie codziennym życiem o włączeniu się w misyjne dzieło Kościoła.

 

Zadania nauki religii

1.           Uświadamiać uczniom istnienie rzeczywistości religijnej;

2.           Zakorzeniać wiarę w sferze emocjonalnej i wolitywnej;

3.           Rozwijać w uczniach zaciekawienie i postawę otwartości na pozna­nie Jezusa;

4.           Zapoznać z wybranymi wydarzeniami z historii zbawienia:

– stworzenie świata, ludzi i aniołów,

– grzech ludzi,

– obietnica zbawienia,

– prorocy przekazicie­lami obietnicy,

– Jezus obiecanym Zbawicielem,

– Kościół realizujący posłannictwo Chry­stusa,

– Maryja Matką Chry­stusa i naszą;

5.           Uświadomić owoce i zobowiązania wynikające z przyjęcia chrztu świętego;

6.           Wprowadzać uczniów do pełnego uczestnictwa we Mszy świętej;

7.           Wychować do systematycznego korzystania z sakramentów: pokuty i Eucharystii;

8.           Wprowadzać w religijny wymiar przeżywanych świąt celem świa­domego spotkania z Jezusem w wydarzeniach zbawczych;

9.           Zachęcać do uczestnictwa w nabożeństwach;

10.          Budzić ducha skupienia i uczyć prostego wyrażania wewnętrznych przeżyć;

11.          Uczyć podstawowych modlitw;

12.          Formować wrażliwe sumienie;

13.          Rozwijać postawę zaufania do Pana Boga i odpowiedzi na Jego wezwanie;

14.          Rozwijać postawę życzliwości i koleżeństwa wobec rówieśników;

15.          Rozwijać postawę szacunku wobec rodziców i innych dorosłych;

16.          Kształtować właściwe odniesienia do drugich: wdzięczność, goto­wość do dzielenia się z innymi, wzajemne obdarowywanie się, ale też przepraszanie;

17.          Uwrażliwiać na zagrożenie zdrowia własnego i innych;

18.          Uczyć właściwych postaw w stosunku do otaczającego środowiska, przyrody, uczyć samokontroli;

19.          Pomagać w kształtowaniu właściwej postawy wobec własnego ciała;

20.          Budzić przeświadczenie o rzeczywistości nadprzyrodzonej zapo­czątkowanej w chrześcijaninie na chrzcie świętym;

21.          Uświadomić wartość życia we wspólnocie i potrzebę właściwych w niej zachowań;

22.          Budować wspólnotę i jedność w klasie, rodzinie, parafii;

23.          Troszczyć się, by Jezus i Jego dzieło dotarło do wszystkich, którzy Go nie znają.

 

Treści

 

1.           W codziennym życiu spotykamy kochającego Boga;

2.           Zaufanie do Boga Ojca opiera się na wierze w Jezusa i w Ducha Świętego;

3.           Zróżnicowanie światopoglądowe;

4.           Bóg do nas mówi:

– zaprasza do przyjaźni,

– jest zawsze blisko nas,

– obdarza łaską;

5.           Jezus Słowem Boga do nas – Jego życie i zarys nauki;

6.           Spotkanie Jezusa – „Boga z nami”:

– publiczna działalność,

– miłość jako podstawowa zasada życia i pojednania z Bogiem i ludź­mi,

– Chrystus umarł i zmartwychwstał dla nas;

7.           Jezus żyje w Kościele:

– wybór Apostołów,

– Duch Święty prowadzi i umacnia życie pierwot­nego Kościoła,

– Eucharystia centrum życia Kościoła,

– powtórne przyjście Pana;

8.           Dzieło stworzenia przejawem miłości Bożej;

9.           Dzieło odkupienia wyrazem bezgranicznej miłości;

10.          Rok liturgiczny: Adwent – Boże Narodzenie:

– jego świętowanie,

– aktualizacja,

– źródło wiedzy o zbawieniu;

Wielki Post – misterium paschalne:

– ludzie nie zawsze są wierni,

– ofiara paschalna Chrystusa,

– pokuta i sakrament pojednania drogą powrotu do Boga;

11.          Świętowanie Wielkanocy – świętowanie niedzieli;

12.          Eucharystia – sakrament jedności i miłości zbawczej, krzepiącej uczty, obecności Chrystusa;

13.          Nabożeństwa okresowe wyrazem pobożności Kościoła;

14.          Modlitwa rozmową ze spotkanym Jezusem;

15.          Maryja, Matka Jezusa i nasza, wzorem rozmodlenia (modlitwy, pieśni i piosenki);

16.          Modlitwa w Starym i Nowym Testamencie wzorem modlitwy czło­wieka wiary;

 

17.          Modlitwy liturgiczne i samodzielnie tworzone;

18.          Postawy wdzięczności, przeproszenia i przebaczenia;

19.          Wiara źródłem ludzkiej życzliwości, pogody ducha, radości;

20.          Jedność wyrazem poczucia braterstwa w Chrystusie;

21.          Dekalog wyrazem troskliwej miłości Boga wobec ludzi;

22.          Ewangelia miłości zasadą życia dzieci Bożych (przykazanie miłości, Błogosławieństwa);

23.          Przykłady życia według Ewangelii;

24.          Troska o dobro wspólne: klasowe, rodzinne, parafialne;

25.          Kościół „przestrzenią” gromadzenia się wspólnoty wierzących;

26.          Każdy ochrzczony ma swoje miejsce w Kościele;

27.          Co już teraz mogę uczynić dla Kościoła;

28.          Jezus posyła swoich uczniów na cały świat z ewangelią i obiecuje swoją asystencję.

 

 

2.3. Procedury osiągania celów (klasy 1-3)

Katecheza uwzględniać musi właściwości etapu rozwojowego ucznia poszukując sposobów osiągnięcia celów. Ważne jest wykorzystanie własnej aktywności dziecka, by przez żywy udział i osobisty wysiłek przyswoiło sobie nowe treści kształcenia. Zadaniem katechety jest rozbudzanie moty­wacji oraz inspirowanie ciekawych sposobów asymilacji wiedzy. Istotną rolę pełnią w tym procesie metody wyzwalające działanie i oparte na nim (m.in. praca z obrazem, metody plastyczne, konstrukcyjno-praktyczne, eksponujące, wycieczka, zabawa, metody oparte na działaniu). Służą one poznawaniu i emocjonalnemu związaniu ucznia z prawdą. Dziecko nie po­trafi długo słuchać, uważać, rozumować. Należy mieć to na uwadze w sto­sowaniu podczas lekcji metod słownych. Jeśli już stosuje się opis, opowia­danie, pogadankę, muszą one dotyczyć konkretnych osób i wydarzeń.

Celem działań katechetycznych w klasach 1-3 jest położenie większego nacisku na emocjonalne i wolitywne przylgnięcie do głoszonych treści. Do osiągnięcia tego celu służą takie metody, jak: inscenizacja, dramatyzacja, przedstawienie ról, zabawa, opowiadanie, opis, pogadanka wzbogacone pracą z obrazem; z metod liturgicznych należy wykorzystać: celebrację, adorację, procesję.

W formowaniu postaw wiary i modlitwy ważną rolę pełni naśladownic­two. Stąd istotna jest postawa katechety oraz wzorce postaci biblijnych i świętych.

Myślenie konkretno-obrazowe wymaga stosowania różnych metod pracy z obrazem, metod plastycznych oraz korzystanie z różnych środków audiowizual­nych. Wyzwalaniu radości służy stosowanie śpiewu i zabawy katechetycznej. Pamięć mechaniczna, zwłaszcza na początku nauki szkol­nej, winna być włączona do nauki prawd i zasad, sformułowań biblijnych, liturgicznych, modlitw.
Celem uspołecznienia ucznia, często do tej pory związanego jedynie z najbliższymi w rodzinie, należy stosować metody aktywizujące i budujące wspólnotę.

 

 

2.4. Współpraca środowisk

 

 

2.4.1. Rodzina

 

1.           Rodzice są pierwszymi wychowawcami, a rodzina chrześci­jańska po­winna odzwierciedlać różne aspekty i funkcje życia całego Kościoła. Aby dobrze przygotować rodziców do podejmowania tych zadań wzglę­dem dzieci należy przewidzieć systematyczną współ­pracę kate­chety z rodzica­mi. Formy jej zależne będą od miejsco­wych tradycji oraz warunków szkol­nych;

2.           Poprzez spotkania katechetyczne należy dążyć do stworze­nia kateche­zy rodzinnej, bez której trudno mówić o pełnym przygotowa­niu do życia chrześcijańskiego. W sytuacjach rodzin niepełnych (rozwód, separacja, związek niesakramentalny...) dyskretnie zachęcać oraz ukazywać możliwości rozwijania życia religijnego;

3.           Czasem szczególnie sprzyjającym współpracy trzech środowisk (szko­ły, rodziny, parafii) jest okres przygotowania do pierwszego pełnego uczestnictwa we Mszy świętej (I spowiedź i I Komunia święta) oraz cały następny rok;

4.           Spotkania z rodzicami winny wpisywać się w całokształt działań katechetycznych, a nie tylko pedagogizujących. Powinny być prowa­dzo­ne w formie warszta­tów, dialogu i wspólnej pracy. Dlatego należy je organizować dla rodziców jednej klasy, a przynajmniej jednego po­ziomu wiekowego;

– podczas comiesięcznych spotkań z rodzicami dzieci kl. II należy dą­żyć do pogłębienia wiary przez odpowiednio dobraną tematykę (wiara i jej wyznawanie, znaki wiary, grzech i nawrócenie, zgroma­dzenie Eucharystyczne i udział w nim, przeżywanie codzienne chrześ­cijań­stwa) oraz przeżywanie Mszy świętych inicjacyjnych;

– spotkania kwartalne (lub częstsze) rodziców dzieci pokomunijnych winny mieć charakter mistagogiczny, prowadzący do aktywnego i peł­nego zaangażowania w Eucharystię;

5.           Spotkania takie należy organizować na terenie szkoły lub parafii, za­wsze w porozumieniu z władzami szkolnymi i ks. proboszczem.

 

 

2.4.2. Parafia

 

1.           Pośrednie przygotowanie do sakramentów pokuty i Eucharystii doko­nuje się podczas nauki religii w szkole. Wprowadzenie zaś bezpo­średnie w misterium tych sakramentów winno dokonać się w parafii miejsca zamieszkania ucznia. Tam również powinna mieć miejsce tros­ka o uświęcenie, o pogłębienie życia eucharystycznego po I Ko­munii świętej. Parafia pozostaje bowiem najbardziej znaczącym miejs­cem katechezy;

2.           W tym celu, uwzględniając tradycje diecezji i miejscowe warunki, na­leży organizować spotkania pastoralne o charakterze skrutyniów: Mszy świętych inicjacyjnych, nabożeństw związanych w przekazaniem zna­ków religijnych;

3.           Szczególnie ważne jest angażowanie całych rodzin w formację pasto­ralno-liturgiczną dzieci (włączanie się w przygotowanie liturgii, cele­bracje obrzędowe, zaangażowanie się dzieci w grupy liturgiczne: mini­stranci, bielanki);

4.           Uwzględnienie pogłębienia katechumenalnego przez organizację dni skupienia, rekolekcji, pielgrzymek wdzięczności, systematycznego na­bożeństwa pokutnego i sakramentu pojednania, rocznicy Dnia I Komu­nii świętej, w którym uczestniczą nie tylko rodziny dzieci, ale również przed­stawiciele całej parafii.

 

Uwaga: Treści współpracy środowisk katechetycznych należy skorelo­wać z potrójną misją Chrystusa, w której rodzice i cała wspólnota pa­rafialna mają swój udział: misją profetyczną, kapłańską i pa­sterską.

 

 

3. Katecheza wprowadzająca w historię zbawienia – klasy 4-6

 

3.1. Charakterystyka dzieci klas 4-6 szkoły podstawo­wej

 

Z uwagi na dwuetapowość edukacji w szkole dzieci w wieku 10-12 lat kwalifikowane są do drugiej fazy młodszego wieku szkolnego. Jest to okres preadolescencji, w którym zaczynają zachodzić radykalne zmiany fi­zyczne i psychiczne; rozpoczyna się dorastanie fizjologiczne, społeczne, emocjonalne i kulturowe dzieci. Okres ten związany jest z zaburzeniami równowagi nerwowej i emo­cjonalnej. Stwarza on sprzyjające podłoże do powstawania konflik­tów wewnętrznych i zewnętrznych. W tym wieku za­znacza się intensywny roz­wój umysłowy, emocjonalny i aktywności woli­cjonal­nej. Rozwój umysło­wy wyraża się w doskonaleniu wszystkich funk­cji po­znawczych. Wyższy poziom zaczynają wykazywać spostrzeżenia. Są do­kładniejsze, bogatsze w szczegóły, wielostronne w treści i bardziej świadomie ukierunkowane. Dzieci w tym wieku posługują się pamięcią logiczną zrywając z czysto mechanicznymi sposobami zapamiętywania. Centralne miejsce rozpoczy­nają odgrywać procesy umysłowe. Myślenie staje się hipotetyczno-dedukcyjne, a zdolność myślenia logicznego daje możliwość charaktery­stycznego krytycyzmu. Następuje też rozwój wyobra­żeń w połączeniu z fan­tazją, a także marzeń o charakterze życzeniowym. Aktywność nabiera coraz bardziej cech świa­domej i celowej działalności. W procesie kształtowania się woli powszech­nie obserwowa­nym zjawiskiem jest przekora. Przejawem aktyw­ności woli­cjonalnej jest potrzeba czynu, a z czasem potrzeba czynów nieprze­ciętnych.

W tym wieku następuje rozluźnianie się więzów rodzinnych i zwiększa­nie się kontaktów poza domem. Zmienia się stosunek dzieci do najbliż­szych. Dochodzi do konfliktów między dorastającymi dziećmi a rodzicami. Autory­tety nie mają już takiego znaczenia jak wcześniej. Rozwój myślenia lo­gicznego sprzyja rozwojowi krytycyzmu i skłonności izolowania się. W życiu szkolnym i pozaszkolnym dużą rolę zaczynają odgrywać grupy rówieśnicze o charakterze nieraz destruktywnym. Przynależność do nich zaspokaja potrzebę przeżyć emocjonalnych, poznawania i samodziel­ności oraz kontaktów społecznych.

Ważnym aspektem rozwoju dzieci klas 4-6 jest kształtowanie się stosunku do osób płci odmiennej. W tym okresie budzi się w nich cieka­wość płciowa, a jednocześnie ujawnia się ostry antagonizm pomiędzy oso­bami różnej płci. Skomplikowane procesy rozwojowe sprawiają, że dzieci mają wiele problemów z dostosowaniem swego postępowania do nowych zadań, sytuacji i ról społecznych. Zachowanie odbiega od stawia­nych wymogów i przybiera niepożądane formy. W związku z tym poja­wiają się trudności wychowawcze. Jest to początek okresu stwarzającego zagrożenia dla życia religijnego.

Dziecko, które w tym okresie dobrze czuje się w świecie konkretów, może nie odczuwać potrzeby kontaktu z Bogiem. Dochodzi też do krytycz­nej oceny niektórych form religijnych i zachowań dorosłych, co może wpły­wać na zaniedbywanie praktyk religijnych. Będzie się to pogłębiało w kolejnej fazie rozwojowej. W tej sytuacji doświadczenie religijności najbliższego otoczenia rodzi się jako autentyczna potrzeba dziecka. Konkretny jeszcze sposób myślenia powoduje, że cechy osób znaczących, a przede wszystkim ojca i matki, mogą być przenoszone na obraz Boga. Z chrześcijańską wizją Boga pozo­stają w związku trzy istotne role spełniane przez ojca ziemskiego, a mia­nowicie: jest on nosicielem praw, wzorem, który się naśladuje oraz ukazującym możliwości rozwoju. W toku dalszego rozwoju psychicznego i religijnego dziecko może dystansować się od mechanicznego przypisywa­nia Bogu tego, co widziało u swoich rodzi­ców. Następuje też przechodzenie od religijności autorytar­nej do prób osobistego nawiązania kontaktu z Bogiem.

W kształtowaniu postaw religijnych na tym etapie ważną do spełnienia rolę mają zespoły duszpasterskie działające tak na terenie szkoły, jak i parafii. Włączenie dzieci w ich działalność nie tylko zaspokaja silną w tym okresie potrzebę kontaktów społecznych i związków z grupą ró­wieś­niczą, ale stwarza warunki do ukształtowania właściwego obrazu Boga i dojrzałych postaw moralnych.

 

3.2. Podstawa programowa katechezy wprowadzającej

w historię zbawienia – klasy 4-6 szkoły podstawo­wej

 

3.2.1. Układ tabelaryczny

 

Zadania kate­che­zy wynika­jące z DOK

Cele kateche­tycz­ne

Zadania nauki religii

Treści

Osiągnięcia

Rozwijanie po­zna­nia wiary

1. Budzenie za­interesowania przesłaniem Bo­żym;

2. Uzdolnienie do odczytania

w nauczaniu biblij­nym wez­wania Bożego dla swo­jego życia;

3. Przygotowanie do samodziel­nego odbioru tekstów;

4. Ukazywanie wiary jako po­mo­cy w zrozu­mie­niu swego życia

i świata;

1. Wprowadzać w lekturę Pisma Świętego, kształ­tować umie­jęt­ność odbioru tekstów biblij­nych;

2. Zapoznawać z wybranymi frag­mentami Pisma Świętego Starego i Nowe­go Testa­mentu;

3. Motywować uczniów do po­znawania i przy­gotowywać do odbioru tekstów biblijnych;

4. Wprowadzić w podstawowe prawdy wiary Kościoła w opar­ciu o teksty bi­blijne;

5. Wprowadzić w związki Biblii, wiary i Kościoła z życiem narodu i kultury chrześ­ci­jańskiej;

1. Podstawowe wiadomości o Piśmie Świę­tym;

2.Bóg Ojciec objawiający swo­ją miłość w dzie­le stworzenia i dziejach narodu wybranego;

3. Tajemnica miłosierdzia Bożego;

4. Opatrzność Boża;

5. Życie i dzieło Jezusa Chrystu­sa;

6. Duch Święty w życiu Kościoła i chrześcijanina;

7. Prawda słowa Bożego odpo­wie­dzią na ludz­kie pytania

i pomocą

w kształtowaniu ludzkiego życia;

8. Chrześcijań­skie korzenie narodu polskiego i ich związek

z dzisiej­szą kultu­rą;

 

1. Znajomość podstawowych fragmentów Pisma Świętego i ich przesłania;

2. Umiejętność odczytania prze­słania poznanych fragmentów biblijnych;

3. Umiejętność integrowania poznanych infor­macji z aktual­nymi wyzwania­mi;

4. Znajomość symboli wiary;

5. Znajomość religijnych ko­rze­ni wybranych elementów kul­tury polskiej;

Wychowanie liturgiczne

5. Zdobycie umiejęt­ności symbolizo­wania, czynnego, świa­domego i rados­nego włą­czenia się w liturgię Kościoła;

6. Pogłębione przeżywanie roku liturgicz­nego i sakramen­tów;

 

6. Pomóc w po­głębianiu prze­żywania roku li­turgicznego w łączności

z po­dejmowany­mi praw­dami biblij­nymi;
7. Pomóc w ro­zumieniu litur­gii, a zwłaszcza Eucharystii;

8. Kształtować umiejętność symbolizowania;

9. Kształtować umiejętność czynnego, świa­domego i za­anga­żowanego włą­czania się

w liturgię Koś­cioła;

9. Sakramenty jako spotkanie

z Bogiem;

10. Eucharystia sakramentem miłości;

11. Liturgiczne świętowanie tajemnicy śmier­ci i zmartwych­wstania Jezusa Chrystusa;

12. Rok litur­gicz­ny – sens, war­tość, posta­wy, zwyczaje, powią­zanie

z Biblią;

6. Znajomość istoty okresów liturgicznych, ich odczytywa­nie

w kontekście biblij­nym i życia chrześcijańskie­go;

7. Znajomość symboliki litur­gicznej;

8. Aktywne ucze­stnictwo

w Eu­charystii;

9. Znajomość istoty sakramen­tów;

Formacja moralna

7. Interpretacja ludzkiego (ucznia) do­świad­czenia

w świetle wez­wania Bożego – kształ­towanie sumie­nia;

8. Kształtowanie refleksyjnej po­stawy wobec różnych sytuacji życiowych i zo­bowiązań mo­ralnych;

9. Pomoc

w przygotowaniu do przemian okresu dojrzewa­nia;

10. Nabywać zdolność kształ­towania osobo­wości w świetle praw­dy biblijnej

i rozwią­zywania stawia­nych pro­blemów;

11. Kształto­wać postawę odpo­wiedzial­ności oraz chrześcijań­skiego sumienia;

12. Wskazy­wać chrześci­jańskie moty­wy wybo­rów w codzien­nym życiu;

13. Kształto­wać refleksyj­ną po­stawę wobec różnych sytuacji życio­wych i zo­bowią­zań mo­ralnych;

14. Pomóc w bu­dowaniu syste­mu wartości oparte­go na wie­rze;

15. Pomóc w przygotowaniu do przemian okresu dojrzewa­nia i kształto­wać pozytyw­ny sto­sunek do daru płcio­wości;

13. Odkrywanie świata wartości;

14. Dekalog wyra­zem troski Boga o szczęście czło­wieka;

15. Błogosła­wień­stwa;

16. Kształto­wanie własnego sumie­nia, cha­rakteru;

17. Dojrzewanie psychofizyczne, duchowe, dar przekazywania życia;

18. Wartość oraz zagrożenia życia

i zdrowia;

19. Wobec trud­nych sytuacji życiowych: cho­roba, cierpienie, śmierć;

20. Świętowanie

i spędzanie wol­ne­go czasu po chrześcijańsku;

10. Zastoso­wanie wskazań prawa Bożego

w kon­kretnych sytu­acjach życio­wych;

11. Umiejętność kształtowania własnego sumie­nia, osobowości, charakteru

w oparciu o pra­wo Boże;

12. Umiejętność rozwiązywania podstawowych problemów wia­ry;

13. Hierarchi­zacja podstawo­wych wartości moralnych;

14. Ocena poglą­dów i postaw własnych i in­nych ludzi;

Nauczanie

modli­twy

 

10. Gotowość otwarcia się na Boga w modli­twie;

 

16. Budzić po­stawę szacu­nku

i zaufania Bogu;

17. Pogłębiać sposoby i ro­dzaje modlitwy w oparciu

o przy­kłady bi­blijne;

18. Pogłębiać osobisty kon­takt z Bogiem

w modlitwie;

 

21. Modlitwa jako podstawa życia ludzkiego;

22. Biblijne przy­kłady ludzi mo­dlitwy, jej sposo­bów i ro­dzajów;

 

15. Znajomość sposobów i ro­dzajów modlitwy oraz biblijnych wzorów modli­twy;

16. Umiejętność samodzielnego formułowania modlitw;

17. Postawa uznania błędu, przeproszenia, dziękczynienia, uwielbienia;

Wychowanie do życia we wspól­nocie

11. Poczucie przyna­leżności,  posiadanie włas­nego miejsca

i odczytywanie własnych zadań w spo­łecz­ności Koś­cio­ła, naro­dzie, rodzinie, grupie szkolnej

i koleżeńskiej;

12. Przyjęcie postawy moty­wu­jącej do odpo­wie­dzialnego ucze­stnictwa;

13. Kształto­wanie postawy odpo­wiedzial-noś­ci;

19. Otwierać na świat wartości stanowiących fundament relacji międzyludzkich;

20. Kształto­wać postawę odpo­wiedzial­ności

z akcentem na zadania wobec: rodziny, klasy, szkoły, grupy rówieśniczej, Kościoła – pomóc w odnaj­dywaniu własne­go miejsca i za­dań; rozwijać poczucie przyna­leżności;

21. Wzmacniać właściwe rela­cje z rodziną;

22. Wspierać prawidłowy rozwój emocjo­nalny i spo­łecz­ny;

23. Kształto­wać postawę szacun­ku dla siebie i in­nych;

 

23. Świat war­tości fundamen­tem relacji mię­dzyludzkich;

24. Jedność mię­dzyludzka dzie­łem Ducha Świę­tego;

25. Podstawowe wspólnoty życia ucznia – posta­wy, prawa

i obowiąz­ki;

18. Umiejętność rozwiązywania trudnych sytuacji w duchu chrześ­cijańskim;

19. Umiejętność reagowania na niewłaściwe zachowania;

20. Odczyty­wanie własnych zadań we wspól­nocie: rodzinnej, kościelnej, kole­żeńskiej, szkol­nej;

21. Umiejętność wyrażania włas­nych opinii;

Wprowadzenie do misji

14. Odpowie­dzialne podję­cie zadań w naj­bliż­szym oto­cze­niu;

15. Odnajdy­wanie własnego miejsca i zadań w życiu rodziny, szkoły, Kościoła i innych społecz­nościach;

16. Świadectwo życia;

17. Budowanie postawy świade­ctwa.

24. Kształto­wać postawę odpo­wiedzial­ności

i podejmo­wania zadań

w środo­wi­sku życio­wym;

25. Prowadzić do dostrzegania potrzeby budo­wania własnej wiary w łącz­ności z innymi – świa­dectwo życia.

26. Biblijne przy­kłady odpo­wiedzi na wez­wanie Boże;

27. Misja chrześ­ci­janina w Koś­ciele i świecie;

28. Zadania

w ży­ciu społecz­nym: wobec ro­dziny, szkoły, grupy, Kościoła.

 

22. Zaangażowa­nie w różne formy apostol­stwa;

23. Postawa akceptacji i tole­rancji;

24. Znajomość biblijnych przy­kładów odpowie­dzi na Boże wezwanie.

 

 

3.2.2. Układ opisowy

Cele katechetyczne

1.           Budzenie zainteresowania przesłaniem Bożym;

2.           Uzdolnienie do odczytania w nauczaniu biblijnym wezwania Bożego dla swojego życia;

3.           Przygotowanie do samodzielnego odbioru tekstów;

4.           Ukazywanie wiary jako pomocy w zrozumieniu swego życia i świata;

5.           Zdobycie umiejętności symbolizowania, czynnego, świado­mego i ra­dosnego włączenia się w liturgię Kościoła;

6.           Pogłębione przeżywanie roku liturgicznego i sakramentów;

7.           Interpretacja ludzkiego (ucznia) doświadczenia w świetle wezwania Bożego – kształtowanie sumienia;

8.           Kształtowanie refleksyjnej postawy wobec różnych sytuacji życiowych i zobowiązań moralnych;

9.           Pomoc w przygotowaniu do przemian okresu dojrzewania;

10.          Gotowość otwarcia się na Boga w modlitwie;

11.          Poczucie przynależności, posiadanie własnego miejsca i odczytywanie własnych zadań w spo­łeczności Kościoła, narodzie, rodzinie, grupie szkolnej i koleżeń­skiej;

12.          Przyjęcie postawy motywującej do odpowiedzialnego uczestnictwa;

13.          Kształtowanie postawy odpowiedzial­ności;

14.          Odpowiedzialne podjęcie zadań w najbliższym otoczeniu;

15.          Odnajdywanie własnego miejsca i zadań w życiu rodziny, szkoły, Kościoła i innych społecznościach.

16.          Świadectwo życia;

17.          Budowanie postawy świadectwa.

 

Zadania nauki religii

 

1.           Wprowadzać w lekturę Pisma Świętego, kształtować umiejętność odbioru tekstów biblijnych;

2.           Zapoznawać z wybranymi fragmentami Pisma Świętego Starego i No­wego Testamentu;

3.           Motywować uczniów do poznawania i przygotować do odbioru tekstów biblijnych;

4.           Wprowadzić w podstawowe prawdy wiary Kościoła w oparciu o teksty biblijne;

5.           Wprowadzić w związki Biblii, wiary i Kościoła z życiem narodu i kultury chrześcijańskiej;

6.           Pomóc w pogłębianiu przeżywania roku liturgicznego w łączności z podejmowanymi prawdami biblijnymi;

7.           Pomóc w rozumieniu liturgii, a zwłaszcza Eucharystii;

8.           Kształtować umiejętność symbolizowania;

9.           Kształtować umiejętność czynnego, świadomego i zaangażowanego włączania się w liturgię Kościoła;

10.          Nabywać zdolność kształtowania osobowości w świetle prawdy biblijnej i rozwiązywania stawianych problemów;

11.          Kształtować postawę odpowiedzialności oraz chrześcijańskiego su­mienia;

12.          Wskazywać chrześcijańskie motywy wyborów w codziennym życiu;

13.          Kształtować refleksyjną postawę wobec różnych sytuacji życiowych i zobowiązań moralnych;

14.          Pomóc w budowaniu systemu wartości opartego na wierze;

15.          Pomóc w przygotowaniu do przemian okresu dojrzewania i kształto­wać pozytywny stosunek do daru płciowości;

16.          Budzić postawę szacunku i zaufania Bogu;

17.          Pogłębiać sposoby i rodzaje modlitwy w oparciu o przykłady biblijne;

18.          Pogłębiać osobisty kontakt z Bogiem w modlitwie;

19.          Otwierać na świat wartości stanowiących fundament relacji między­ludzkich;

20.          Kształtować postawę odpowiedzialności z akcentem na zadania wo­bec: rodziny, klasy, szkoły, grupy rówieśniczej, Kościoła – pomóc w od­najdywaniu własnego miejsca i zadań; rozwijać poczucie przynależ­ności;

21.          Wzmacniać właściwe relacje z rodziną;

22.          Wspierać prawidłowy rozwój emocjonalny i społeczny;

23.          Kształtować postawę szacunku dla siebie i innych;

24.          Kształtować postawę odpowiedzialności i podejmowania zadań w środowisku życiowym;

25.          Prowadzić do dostrzegania potrzeby budowania własnej wiary w łącz­ności z innymi – świadectwo życia.

 

Treści

1.           Podstawowe wiadomości o Piśmie Świętym;

2.           Bóg Ojciec objawiający swoją miłość w dziele stworzenia i dziejach narodu wybranego;

3.           Tajemnica miłosierdzia Bożego;

4.           Opatrzność Boża;

5.           Życie i dzieło Jezusa Chrystusa;

6.           Duch Święty w życiu Kościoła i chrześcijanina;

7.           Prawda słowa Bożego odpowiedzią na ludzkie pytania i pomocą w kształtowaniu ludzkiego życia;

8.           Chrześcijańskie korzenie narodu polskiego i ich związek z dzisiejszą kulturą;

9.           Sakramenty jako spotkanie z Bogiem;

10.          Eucharystia sakramentem miłości;

11.          Liturgiczne świętowanie tajemnicy śmierci i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa;

12.          Rok liturgiczny – sens, wartość, postawy, zwyczaje, powiązanie z Biblią;

13.          Odkrywanie świata wartości;

14.          Dekalog wyrazem troski Boga o szczęście człowieka;

15.          Błogosławieństwa;

16.          Kształtowanie własnego sumienia, charakteru;

17.          Dojrzewanie psychofizyczne, duchowe, dar przekazywania życia;

18.          Wartość oraz zagrożenia życia i zdrowia;

19.          Wobec trudnych sytuacji życiowych: choroba, cierpienie, śmierć;

20.          Świętowanie i spędzanie wolnego czasu po chrześcijańsku;

21.          Modlitwa jako podstawa życia ludzkiego;

22.          Biblijne przykłady ludzi modlitwy, jej sposobów i rodzajów;

23.          Świat wartości fundamentem relacji międzyludzkich;

24.          Jedność międzyludzka dziełem Ducha Świętego;

25.          Podstawowe wspólnoty życia ucznia – postawy, prawa i obowiązki;

26.          Biblijne przykłady odpowiedzi na wezwanie Boże;

27.          Misja chrześcijanina w Kościele i świecie;

28.          Zadania w życiu społecznym: wobec rodziny, szkoły, grupy, Kościoła.

 

Osiągnięcia

 

1.           Znajomość podstawowych fragmentów Pisma Świętego i ich przesła­nia;

2.           Umiejętność odczytania przesłania poznanych fragmentów biblijnych;

3.           Umiejętność integrowania poznanych informacji z aktualnymi wyzwa­niami;

4.           Znajomość symboli wiary;

5.           Znajomość religijnych korzeni wybranych elementów kultury polskiej;

6.           Znajomość istoty okresów liturgicznych, ich odczytywanie w kontek­ście biblijnym i życia chrześcijańskiego;

7.           Znajomość symboliki liturgicznej;

8.           Aktywne uczestnictwo w Eucharystii;

9.           Znajomość istoty sakramentów;

10.          Zastosowanie wskazań prawa Bożego w konkretnych sytuacjach życiowych;

11.          Umiejętność kształtowania własnego sumienia, osobowości, charakteru w oparciu o prawo Boże;

12.          Umiejętność rozwiązywania podstawowych problemów wiary;

13.          Hierarchizacja podstawowych wartości moralnych;

14.          Ocena poglądów i postaw własnych i innych ludzi;

15.          Znajomość sposobów i rodzajów modlitwy oraz biblijnych wzorów modlitwy;

16.          Umiejętność samodzielnego formułowania modlitw;

17.          Postawa uznania błędu, przeproszenia, dziękczynienia, uwielbienia;

18.          Umiejętność rozwiązywania trudnych sytuacji w duchu chrześcijań­skim;

19.          Umiejętność reagowania na niewłaściwe zachowania;

20.          Odczytywanie własnych zadań we wspólnocie: rodzinnej, kościelnej, koleżeńskiej, szkolnej;

21.          Umiejętność wyrażania własnych opinii;

22.          Zaangażowanie w różne formy apostolstwa;

23.          Postawa akceptacji i tolerancji;

24.          Znajomość biblijnych przykładów odpowiedzi na Boże wezwanie.

 

 

 

 

3.3. Procedury osiągania celów (klasy 4-6)

 

 

Uwzględnienie specyfiki rozwojowej ucznia 10-12 letniego wymaga do­boru odpowiednich oddziaływań dydaktyczno-wychowawczych wykorzy­stując i włączając w proces katechetyczny predyspozycje ucznia. Po­dejmując zadanie pogłębienia wiedzy religijnej i jej systematyzacji, nauka religii winna akcentować podawanie i pogłębianie wiadomości reli­gijnych, zmierzać do ich systematyzacji, hierarchizacji, budzić zaintereso­wanie pro­blemami religijnymi, kształtować umiejętności. Pomocne w rea­lizacji tych zadań okazują się zarówno metody podające, jak i poszukujące. Ich sku­teczność zwiększa się w połączeniu z metodami pracy z obrazem, środka­mi audiowizualnymi tym bardziej, że w pierwszej fazie omawianego prze­działu wiekowego dziecko charakteryzuje jeszcze myślenie kon­kretno­obrazowe. Ważne jest aktywizowanie uwagi przez urozmaicone treści na­uczania i różnorodność stosowanych metod.

Drogą rozwoju zainteresowań religijnych jest pobudzanie ucznia do zainteresowania aktualnymi wydarzeniami w życiu Kościoła, przeżywany­mi okresami roku liturgicznego, wnikania w przeszłość, włączenie do grup duszpasterskich czy kół zainteresowań. Na tym etapie edukacyjnym histo­ria wiary i Kościoła winna być przedstawiana jako wydarzenia interwencji Boga.

Uczniowie w tym wieku łatwo identyfikują się z bohaterami. Wycho­dząc naprzeciw tym zainteresowaniom, katecheza winna dostarczać im wzorców osobowych, przykładów konsekwencji życia wiarą. Uczeń prag­nie głębszego uzasadnienia wiary; gotów jest podjąć trud szukania. Stąd istotne jest wykorzystywanie metod poszukujących, proble­mowych, moty­wujących, które służą kształtowaniu umiejętności. Przy sto­sowaniu tego rodzaju metod katecheta musi liczyć się z możliwoś­ciami ucznia. Wyko­rzystane elementy metod liturgicznych i medytacyjnych winny służyć wprowadzeniu w liturgię i modlitwę.

 

 

 

 

3.4. Korelacja z innymi przedmiotami szkolnymi i ścieżkami przedmioto­wymi

 

3.4.1. Przedmioty szkolne

 

Język polski

 

Treści:

•              Pojęcia nadawcy i odbiorcy, sposoby rozpoznawania intencji wypowie­dzi;

•              Właściwości opowiadania, opisu, dialogu oraz prostych form użytko­wych;

•              Związki znaczeniowe miedzy wyrazami;

•              Pojęcia: fikcja literacka, świat przedstawiony, nadawca, przedmiot mó­wiący, narracja, przenośnia, rytm;

•              Różnice między językiem potocznym a językiem literatury oraz językiem regionu;

•              Terminy: bohater, wątek, akcja, autor, narrator, epitet, porównanie, wyraz dźwiękonaśladowczy, rym, zwrotka, refren, baśń, opowiadanie, powieść, proza, poezja;

•              Terminy związane z przekazami ikonicznymi, radiem, telewizją, filmem, teatrem, prasą;

•              Lektury.

 

Historia i społeczeństwo

 

Treści:

•              Ja i inni. Moja postawa wobec innych. Koleżeństwo, przyjaźń, miłość. Prawa moje i prawa innych. Stosunek do środowiska przyrodniczego i kulturowego;

•              Ja i inni. Wolność osobista a przewidywanie konsekwencji własnych zachowań, odpowiedzialność i obowiązki. Wzorce osobowe – wybrane po­stacie historyczne i współczesne;

•              Wartości: prawda, dobro, sprawiedliwość i piękno w otaczającym świe­cie;

•              Społeczeństwo. Postawy prospołeczne i aspołeczne;

•              Moja ojczyzna. Wydarzenia i osoby o zasadniczym znaczeniu dla losów narodu i państwa polskiego (chrzest Polski, potop szwedzki, Konstytucja 3 Maja, walka o niepodległość);

•              Mój krąg cywilizacyjno-kulturowy. Wybrane zagadnienia z kręgu kultury antycznej oraz dziejów Europy. Śródziemnomorskie korzenie wybranych elementów kultury polskiej;

•              Symbole i święta narodowe, religijne.

 

Sztuka (plastyka, muzyka)

 

Treści:

•              Różnorodność muzyki ojczystej, w tym regionalnej;

•              Kontakt z dziełami sztuki plastycznej – pomniki, galerie, muzea;

•              Środki wyrazu plastycznego i działania plastyczne w różnych materia­łach, technikach i formach.

 

Przyroda

 

Treści:

•              Złożoność świata żywego;

•              Czynności życiowe człowieka, etapy rozwoju człowieka ze szczególnym uwzględnieniem dojrzewania biologicznego, zasady higieny;

•              Ziemia w układzie słonecznym.

 

 

3.4.2. Ścieżki edukacyjne

 

Edukacja prozdrowotna

 

Treści:

•              Higiena ciała, odzieży, obuwia, miejsca pracy i wypoczynku;

•              Bezpieczeństwo na drodze, podczas gier i zabaw ruchowych;

•              Rozpoznawanie własnych mocnych i słabych stron, zalet i wad; kształ­towanie właściwego stosunku do własnych pozytywnych i negatywnych emocji; radzenie sobie w sytuacjach trudnych i umiejętność szukania po­mocy; zachowania sprzyjające i zagrażające zdrowiu;

•              Podstawowe zasady i reguły obowiązujące w relacjach międzyludzkich;

•              Problemy i potrzeby kolegów niepełnosprawnych, osób chorych i star­szych;

•              Przyczyny (namawianie i presja ze strony osób) i skutki używania środ­ków psychoaktywnych i nadużywania leków oraz innych nałogów (wy­łącznie klasa VI).

 

Edukacja ekologiczna

 

Treści:

•              Przykłady miejsc z najbliższego otoczenia, w których obserwuje się korzystne i niekorzystne zmiany zachodzące w środowisku przyrodni­czym;

•              Degradacja środowiska – przyczyny, wpływ na zdrowie człowieka oraz jej związek z formami działalności ludzi;

•              Obszary chronione oraz ich znaczenie w zachowaniu różnorodności bio­logicznej; zasady zachowania się na obszarach chronionych.

 

Edukacja czytelnicza i medialna

Treści:

•              Dzieje pisma, książki, prasy i przekazów medialnych;

•              Wydawnictwa informacyjne. Literatura popularnonaukowa. Czasopisma dziecięce i młodzieżowe;

•              Komunikacja werbalna i niewerbalna; bezpośrednia i medialna;

•              Selektywność doboru informacji w środkach masowego przekazu;

•              Informacja czy perswazja? Jawne i niejawne funkcje środków masowej komunikacji we współczesnym społeczeństwie informacyjnym.

 

Wychowanie do życia w społeczeństwie

 

a) Wychowanie do życia w rodzinie

 

Treści:

•              Podstawowe funkcje rodziny z podkreśleniem miejsca dziecka w ro­dzinie;

•              Przekaz wartości i tradycji w rodzinie, wspólne świętowanie, spędzanie wolnego czasu;

•              Więź rodzinna, związki uczuciowe i inne relacje w rodzinie; konflikty i ich rozwiązywanie;

•              Macierzyństwo i ojcostwo. Podstawowa wiedza dotycząca budowy i funk­cjonowania układu rozrodczego człowieka;

•              Ciąża, rozwój dziecka przed urodzeniem, poród, przyjęcie dziecka jako nowego członka rodziny;

•              Różnice i podobieństwa miedzy chłopcami i dziewczętami. Identyfikacja z własną płcią. Akceptacja i szacunek dla ciała;

•              Zmiany fizyczne i psychiczne okresu dojrzewania. Zróżnicowane, indy­widualne tempo rozwoju;

•              Higiena okresu dojrzewania;

•              Prawo człowieka do intymności i ochrona tego prawa; postawy aser­tywne;

•              Istota koleżeństwa i przyjaźni, wzajemny szacunek, udzielanie sobie pomocy, współpraca, empatia;

•              Mass media: zasady i kryteria wyboru czasopism, książek, filmów i programów TV;

•              Odpowiedzialność za własny rozwój – samowychowanie.

 

 

b) Edukacja regionalna – dziedzictwo kulturowe w regionie

 

Treści:

•              Najbliższe otoczenie domu rodzinnego, sąsiedztwa, szkoły;

•              Elementy historii regionu i ich związki z historią i tradycją własnej rodziny;

•              Lokalne i regionalne tradycje, święta, obyczaje i zwyczaje;

•              Sylwetki osób zasłużonych dla środowiska lokalnego, regionu, kraju.

 

c) Wychowanie patriotyczne i obywatelskie

 

Treści:

•              Sylwetki wielkich Polaków;

•              Jednostka i grupa. Życie w grupie (więzi, wartości, role, podejmowanie decyzji, konflikty, negocjacje);

•              Jednostka, społeczeństwo, naród, państwo;

•              Wartości i normy życia społecznego. Kategoria dobra wspólnego. Patrio­tyzm. Kultura społeczna i polityczna.

 

3.5. Współpraca środowisk

 

 

3.5.1. Rodzina

 

1.            Oddziaływanie katechetyczne, podobnie jak w klasach 1-3, nie osiąg­nie zamierzonych celów bez współpracy z rodzicami.

2.             Dołożenie starań, by pewne formy spotkań i współpracy były podejmo­wane przez wszystkie lata nauki. Częstotliwość ich i charakter winny być uzależnione od warunków diecezji.

3.             Tematyka spotkań winna być analogiczna do podejmowanej podczas lekcji religii dzieci i wzbogacona o kwestie związane z ich wychowa­niem.

 

 

3.5.2. Parafia

 

1.             Ukazywanie miejsca, roli i zadań dzieci w parafii, związanie ich z liturgią i duszpasterstwem wymaga ożywienia form duszpasterskiego oddziały­wa­nia, wspomagającego lekcje religii w postaci grup duszpaste­rskich, kół zainteresowań działających na terenie szkoły lub parafii.

2.             Należy dążyć do tego, aby szkolne lekcje religii prowadziły do czyn­nego udziału dzieci w liturgii i systematycznego korzystania z sakra­mentów świętych.

3.            Szansą, którą należy dobrze wy­korzystać przez dobrą organizację, jest czas rekolekcji wielkopostnych.

4.             Przygotowując uczniów do realizacji celów nauki religii w klasach 4-6, na początku klasy czwartej należy urządzić nabożeństwo z prze­kazaniem egzemplarza Pisma Świętego, a na zakończenie klasy szóstej należy im wręczyć tekst wyznania wiary.

 

 

 

 

 

 

4. Katecheza wyznania i rozumienia wiary – gimna­zjum

 

 

4.1. Charakterystyka młodzieży klas gimnazjalnych

Edukacją w gimnazjum objęta jest młodzież między 13 a 16 rokiem życia. Jest to wiek połączony z ważną przemianą biologiczną, inte­lektualną i psy­chiczną. Ze względu na dysproporcję między poziomem rozwoju w różnych zakresach funkcjonowania wiek dorastania ma w znacznym stop­niu cha­rakter konfliktowy. Konflikty w życiu młodzieży ujawniają się na różnych płaszczyznach, a wynikają między innymi z napięcia powstają­cego między potrzebą samodzielności a ograniczeniami narzucanymi przez rodziców, pomiędzy dążeniem do niezależności a potrzebą oparcia, miedzy wizjami idealnymi a realnymi obrazami rzeczywistości.

Młodzież w tym okresie przeżywa kryzys tożsamości. Boi się pogardy, braku wiary w nią, oburza się na fałsz, hipokryzję, obojętność. Nosząc trud dorastania aktywność swą skierowuje na obronę, a jednocześnie oczekuje wsparcia w tworzeniu pozytywnego autoportretu.

Młodzież gimnazjalna stawia pytania natury egzystencjalnej, pyta o sens życia, potrzebę uczenia się itp. Skupiona na sobie jest przekonana, że ciągle podlega krytykowaniu przez innych. Dlatego myli intymność z za­mykaniem się w sobie, zastępuje zdrową krytykę krytykanctwem, identy­fikuje wolność z robieniem tego, na co ma ochotę. Takim postawom towa­rzyszy zmienność nastrojów i uczuć.

Kryzysy występujące w życiu młodzieży odbijają się negatywnie na relacjach interpersonalnych. Wymagają one od wychowaw­ców wiedzy, serca i zapału, a także cierpliwości i mądrości, aby pomóc młodemu człowiekowi w kształtowani własnego autonomicznego wnętrza, w prze­chodzeniu od wychowania do samowychowania i w konsekwencji nawią­zywania dojrzałych relacji osobowych ze społecznościami, w których żyją.

Rozwój fizyczny, uczuciowy i umysłowy dorastającej młodzieży ma swoje znaczenie dla jej rozwoju religijnego. Ze względu na dużą zmien­ność uczuć młodzież zaczyna przeżywać również wątpliwości religijne, co powoduje niepewność i niestałość religijną. Młodzi ludzie poszukujący własnej tożsamości z łatwością odrzucają dotychczasowe auto­rytety. Są krytyczni wobec Kościoła i osób go reprezentujących. Niekiedy konflikty z rodzicami przenoszą na sferę religijną. Między inny­mi odrzucają wtedy poglądy religijne wyznawane przez rodziców i oficjal­nie głoszone przez Kościół.

Wielki wpływ na sferę religijną dorastającej młodzieży mają problemy związane z dojrzewaniem seksualnym. Wiele kryzysów religijnych, odrzu­cenie nauki Kościoła i nieprzystępowanie do sakramentów ma swoje źró­dło w osobistych trudnościach natury seksualnej. Dlatego istotne są na tym etapie edukacji i rozwoju wiary treści związane z sakramentem pokuty i pojednania oraz możliwość korzystania przez młodzież z kierownictwa duchowego.

Dzięki wzmożonemu rozwojowi intelektualnemu rozpada się harmonij­ny obraz świata z dzieciństwa. Młodzież zaczyna widzieć krytycznie ota­czającą ją rzeczywistość, co powoduje zachwianie w świecie wartości. Pró­ba budowania obiektywnej, krytycznej wizji świata i otaczającej rze­czywistości zderza się z niebezpieczeństwem relatywizmu moralnego. Mło­dzież w tym wieku przenosi charakterystyczne dla religijności dziecięcej właściwości, takie jak antropomorfizm, animizm i rytualizm magiczny. Antropomorfizm wyraża się w wyobrażeniu sobie Boga na sposób ludzki. Animizm w ożywianiu przedmiotów martwych i przypisy­waniu im okreś­lonych zamiarów, a rytualizm magiczny – w magicznym traktowaniu obrzę­dów liturgicznych i religijnych.

W wymiarze religijnym proces dojrzewania winien się dokonywać na drodze trzech podstawowych procesów psychicznych, tj. interioryzacji, absolutyzacji i socjalizacji. Nauczanie religii może pomóc w akceptacji wartości religijnych poprzez korygowanie nieprawidłowości w dotychcza­sowym przekazie treści wiary, wiązaniu treści religijnych z życiem. Należy zadbać o to, aby wartości religijne nie zostały zepchnięte na peryferie osobowości, ale były umieszczone w jej centrum. Włączenie się młodzieży do grup rówieśniczych pielęgnujących wartości religijne jest wielce poży­teczne dla procesów socjalizacji. Ważną rolę w ukształtowaniu doj­rzałej osobowości religijnej młodego człowieka odegrać może katecheza sakra­mentu bierzmowania, nosząca cechy katechezy katechumenalnej, oraz uro­czyste sprawowanie sakramentu bierzmowania przygotowane przy współ­udziale młodzieży.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4.2. Podstawa programowa katechezy w gimnazjum

 

 

4.2.1. Układ tabelaryczny

 

Zadania kateche­zy wyni­kające

z DOK

Cele kate­che­tyczne

Zadania nauki religii

Treści

Osiągnięcia

Roz­wi­janie pozna­nia wiary

Wycho­wanie katolika świa­dome­go i od­po­wie­dzial­nego za swoją wiarę, ko­chającego Boga, Koś­ciół

i własną Ojczyznę, poprzez:

1. Uka­zanie sensu życia propono­wa­nego przez chrześci­jań­stwo;

2. Wpro­wa­dze­nie w świat pojęć religij­nych przez po­zna­nie języ­ka

i orędzia zbaw­czego Biblii oraz teo­logii, prawd wiary

i zasad mo­ral­nych;

3. Przed­sta­wie­nie osoby

i odkupień­cze­go cha­rakteru dzie­ła Jezusa Chry­stusa;

4. Inter­nali­zację prawd wiary i kato­lickich po­staw moral­nych;

1. Wyjaśnić podsta­wy motywacji życio­wej chrześcija­nina po­przez wska­zanie uczniom, iż Bóg daje odpowiedź na proble­my nurtu­jące czło­wie­ka;

2. Wprowadzić

w lek­turę Pisma Świę­te­go; rozwijać umie­jęt­ność odbioru teks­tów biblijnych

i w ich świetle rozu­mieć świat, czło­wie­ka, własne powo­łanie; ukazać wy­brane postaci Starego  i Nowego Testa­men­tu jako przykła­dy rozwią­zywania pro­ble­mów w świetle wiary; ukazać jed­ność Nowego i Sta­rego Testamentu;

1. Co to znaczy być czło­wiekiem uczci­wym, wie­rzą­cym, chrześcija­ninem, członkiem Koś­cioła kato­lic­kiego?

2. Cel ostateczny czło­wieka – szczęście wiecz­ne (ele­menty eschatolo­gii);

3. Podstawowe wia­domości o Piśmie Świętym: formowanie się ksiąg, języki, gatunki literackie;

4. Interpretacja lite­racka i hermeneutycz­na wybranych frag­mentów biblijnych;

5. Jezus Chrystus – postać historyczna, wcielony Bóg, Odku­piciel człowieka, Założyciel Kościoła;

6. Wiara, jej przymio­ty, znaczenie w życiu człowieka. Trudności wiary;

7. Boże objawienie jako pomoc w roz­wiązywaniu proble­mów stojących przed człowiekiem (postaci Starego i Nowego Testamentu);

1. Znajomość podstawowych wiadomości

o Piśmie Świę­tym;

2. Umiejętność właściwej inter­pretacji wybra­nych tekstów biblijnych;

3. Umiejętność aktualizacji fak­tów związanych

z wybranymi po­sta­ciami Stare­go

i Nowego Testa­mentu;

4. Właściwe rozumienie wy­da­rzeń życia, na­uczania i zbaw­czego charakteru dzieła Jezusa Chrystusa;

Wycho­wanie litur­giczne

5. Wycho­wanie do udziału

w liturgii roku kościelnego

i sa­kramen­tów oraz do modli­twy litur­gicz­nej;

3. Pogłębić prze­ży­wanie roku litur­gicz­ne­go. Przedsta­wić sakramenty jako znaki działa­nia Boga w życiu Koś­cioła

i chrześcija­nina; umoc­nić w świado­mości ko­nieczność przyjmo­wania sakra­mentu pokuty

i Eucharystii; prowa­dzić przy­goto­wanie bliż­sze do sakramen­tu bierz­mo­wania

i dal­sze do sakra­mentu małżeń­stwa

i życia w rodzi­nie;

4. Kształtować po­stawy wewnętrzne związane z sakra­mentem pokuty i po­jednania oraz Eucha­ry­stii;

8. Rok liturgiczny

w Koś­ciele: Adwent, Boże Naro­dzenie wraz z okresem Naro­dzenia Pańskiego, tydzień modlitw

o jedność chrześci­jan, Wielki Post (czas przygoto­wania pas­chalnego), rekolekcje szkol­ne, Triduum Paschalne, okres wielkanocny, Zesłanie Ducha Święt­ego, miesiące i święta maryjne, uroczystości wybranych świętych, zwła­szcza patronów Polski i świętych polskich;

9. Sakramenty – dzia­łanie Chrystusa żyją­cego w Koś­ciele;

10. Eucharystia sakra­men­tem miłości;

11. Sakrament pokuty i pojednania sakra­mentem nawrócenia;

12. Duch Święty dzia­łający w Koś­ciele; dary Ducha Świętego; posłuszeń­stwo Ducho­wi i grze­chy przeciw­ko Du­chowi Święte­mu;

13. Małżeństwo chrześcijań­skie i jego przymioty: jed­ność, nierozerwalność, płod­ność i sakramen­tal­ność; rodzina wspól­notą życia

i miłości;

5. Znajomość sensu okresów liturgicznych

i wybranych świąt kościel­nych;

6. Odkrywanie sakramentów jako znaków dzia­łania Boga

w życiu Koś­cioła;

7. Zrozumienie związku między sakramentem

a jego skutkiem;

8. Dostrzeganie związku między Eucharystią oraz sakramentem pokuty i pojedna­nia a życiem moralnym chrześ­cijanina;

9. Rozumienie znaczenia ele­men­tów Mszy świętej oraz gestów i postaw liturgicz­nych (postawa stojąca, siedząca, klęczą­ca, milcze­nie, śpiew, znak po­koju);

10. Umiejętność religijnego prze­żywania rzeczy­wistości litru­gicz­nej;

 

For­macja moralna

6. Przy­goto­wanie do umie­jętnego wyboru dobra w kon­kretnych sytua­cjach życio­wych;

5. Wprowadzić pod­stawowe pojęcia ety­czne i sfor­muło­wać podsta­wo­we zasady mo­ral­ne; uka­zać zasady życia mo­ralne­go przez analizę Dekalo­gu i Błogosła­w­ieństw; ukazać wędrówkę Izraelitów do Ziemi Obiecanej jako figurę życia mo­ralnego czło­wieka;

14. Podstawowe po­jęcia etyczne: powin­ność moral­na, sumie­nie, prawo natural­ne, prawo Boże, wartości i ich hierarchia;

15. Wędrówka Izrae­li­tów do Ziemi Obie­ca­nej jako figura życia moralnego człowieka;

11. Znajomość podstawowych pojęć i zasad etycznych;

12. Umiejętność zastosowania ogólnych zasad etycznych w kon­kretnych sytua­cjach życio­wych, ze szcze­gól­nym zrozu­mie­niem konse­kwen­cji

 

7. Wdro­żenie do przestrze­gania przy­kazania miłości w za­kresie indy­widualnym i społecznym;

przekazać prawidła dokonywania samo­dzielnych wyborów moralnych; ukazać, czym jest prawdziwa miłość i przygoto­wać­ do właści­wego prze­ży­wania miłości;

 

16. Przykazania De­ka­logu – ujęcie biblij­ne, wartości, których bronią, wykroczenia przeciw przykaza­niom i ich konse­kwencje;

17. Błogosławieństwa – Nowe Prawo i wy­pełnienie Dekalogu;

18. Pojęcie miłości

i sposo­by jej przeży­wa­nia;

stoso­wania Deka­logu i Bło­gosła­wieństw;

13. Rozumienie pojęcia prawdzi­wej miłości

w różnych aspek­tach życia ludz­kiego;

Naucza­nie mo­dli­twy

8. Odnie­sienie działań czło­wieka do woli Boga;

6. Wprowadzić

w lekturę Pisma Świę­te­go; ukazać bogac­two Modlitwy Pań­skiej jako drogi chrześcija­nina;

 

19. Modlitwa Pańska jako program drogi chrześcija­nina;

20. Modlitwa – jej znacze­nie w życiu chrześcijanina; ro­dzaje modlitwy;

 

14. Umiejętność samodzielnej lektury Pisma Świętego.

15. Rozumienie konsekwencji poszczególnych wezwań Modli­twy Pańskiej dla życia chrześcija­nina;

Wycho­wanie do życia we wspól­nocie

9. Pomoc

w osiąg­nięciu socjalizacji kościel­nej

(w odniesieniu do Kościoła po­wszechnego, jak i party­ku­larne­go);

7. Przedstawić hi­storię Kościoła jako pielgrzymkę ludzi wie­rzących w Chry­stu­sa; ukazać blas­ki

i cienie historii Koś­cioła w ramach cza­so­wych kursu historii po­wszechnej; wyjaś­nić krzywdzą­ce wspól­notę wie­rzą­cych stereo­typy

i przygo­tować uczniów do dyskusji na temat przeszłości Koś­cioła; ukazać rolę Kościoła w życiu na­rodu pols­kiego;

8. Ukazać rzeczy­wi­stość Kościoła party­kularnego;

9. Ukazać kręgi przynależności do Kościoła (KK 14-16);

21. Wybrane elemen­ty historii Kościoła po­wszech­nego, np.: po­czątki chrześci­jań­stwa, prześladowania chrześ­cijan, chrześci­jaństwo starożytne wobec dziedzic­twa świata antycznego, św. Be­nedykt i jego dzie­ło, reforma gre­goriań­ska, schiz­ma wschod­nia, zakony żebracze, ocena inkwizycji, reforma­cja i reforma kato­licka, Kościół wobec wy­zwania oświecenia, odpo­wiedź Kościoła na kwestie społeczne w XIX i XX w., II Sobór Watykański, ponty­fikat Jana

Pa­wła II[1];

16. Znajomość podstawowych faktów z historii Kościoła i umie­jętność argumen­towania w tej dziedzinie;

17. Znajomość faktów z historii

i życia własnej parafii i diecezji;

18. Znajomość głów­nych religii świa­ta i wyznań chrześcijańskich;

 

 

 

 

22. Wybrane elemen­ty historii Kościoła

w Polsce, np.: po­czątki chrześcijań­stwa w Polsce, spór o św. Stanisława, chrześci­jaństwo czasów ja­giel­lońskich (św. Jadwiga), Unia Brzes­ka, Polska kra­jem tolerancji religij­nej, Kościół wobec niewoli narodowej, Kościół w okresie II wojny świato­wej,

w okresie powojen­nym (postać kard. Stefana Wy­szyńskie­go, ob­cho­dy Mille­nnium, Jan Paweł II

i papies­kie piel­grzymki do Ojczyz­ny)[2];

23. Wybrane elemen­ty historii Kościoła party­kular­nego

i wspólnoty parafial­nej. Specyfika Koś­cioła partykularne­go (kate­dra; patrono­wie, sanktuaria, bis­kup, seminarium du­chowne, działające zgroma­dzenia zakon­ne)[3];

24. Religie świata

a chrześ­cijaństwo;

25. Najważniejsze wyznania chrześcijań­skie;

 

 

 

Wpro­wa­dzenie do misji

10. Przy­goto­wanie do pod­ję­cia misji świad­czenia

o praw­dach wiary i wartoś­ciach chrześ­cijań­skich.

10. Uświadomić motywy wiary chrze­ścijańskiej; przy­goto­wać do samo­dziel­nego podej­mowa­nia

i rozwiązy­wania pro­ble­mów religij­nych (w związ­ku z przy­go­to­wa­niem do przy­jęcia sakra­mentu bierzmo­wa­nia); uka­zać od­po­wiedź Koś­cioła na istotne pro­blemy zwią­zane z przekazy­wa­niem życia i ży­ciem spo­łecznym oraz przy­gotować uczniów do udziela­nia przez nich – jako katoli­ków świec­kich – prawdzi­wej odpo­wie­dzi, jaką daje Kościół na te proble­my; wdro­żyć do apo­stolstwa świec­kich.

 

26. Katolicka odpo­wiedź na problemy związane z prze­ka­zywaniem i podtrzy­my­waniem życia (np. prawo do życia nie na­rodzonych i nie­pełno­sprawnych, natural­ne metody planowania rodziny, aborcja, euta­nazja, antykon­cepcja

i zapłodnie­nie in vitro);

27. Podstawowe zasa­dy katolickiej nauki społecznej;

28. Pozorny konflikt nauki i wiary;

29. Formy apostol­stwa świeckich.

 

19. Umiejętność rozwiązywania podstawowych problemów wia­ry;

20. Znajomość podstawowych zasad katolickiej nauki społecznej;

21. Rozumienie pozorności kon­fli­ktu nauki

i wiary;

22. Zaangażowa­nie w apostol­stwo świeckich.

 

 

 

4.2.2. Układ opisowy

 

Cele katechetyczne

Wychowanie katolika świadomego i odpowiedzialnego za swoją wiarę, kochającego Boga, Kościół i własną Ojczyznę, poprzez:

1.           Ukazanie sensu życia proponowanego przez chrześcijaństwo;

2.            Wprowadzenie w świat pojęć religijnych przez poznanie języka i orę­dzia zbawczego Biblii oraz teologii, prawd wiary i zasad moral­nych;

3.           Przedstawienie osoby i odkupieńczego charakteru dzieła Jezusa Chrystusa;

4.           Internalizację prawd wiary i katolickich postaw moralnych;

5.           Wychowanie do udziału w liturgii roku kościelnego i sakramentów oraz do modlitwy liturgicznej;

6.           Przygotowanie do umiejętnego wyboru dobra w konkretnych sytua­cjach życiowych;

7.           Wdrożenie do przestrzegania przykazania miłości w zakresie indywi­dualnym i społecznym;

8.           Odniesienie działań człowieka do woli Boga;

9.           Pomoc w osiągnięciu socjalizacji kościelnej (w odniesieniu do Koś­cioła powszechnego, jak i partykularnego);

10.          Przygotowanie do podjęcia misji świadczenia o prawdach wiary i war­tościach chrześcijańskich.

 

Zadania nauki religii

 

1.            Wyjaśnić podstawy motywacji życiowej chrześcijanina poprzez wskazanie uczniom, iż Bóg daje odpowiedź na problemy nurtujące człowieka;

2.            Wprowadzić w lekturę Pisma Świętego; rozwijać umiejętność odbioru tekstów biblijnych i w ich świetle rozumieć świat, czło­wieka, własne powołanie; ukazać wybrane postaci Starego i Nowego Te­stamentu jako przy­kłady rozwiązywania problemów w świetle wia­ry; ukazać jedność Nowego i Starego Testamentu;

3.            Pogłębić przeżywanie roku liturgicznego. Przedstawić sakra­menty jako znaki działania Boga w życiu Kościoła i chrześcijani­na; umocnić w świadomości konieczność przyjmowania sakra­mentu pokuty i Eucharystii; prowadzić przygotowanie bliższe do sakramentu bierzmowania i dalsze do sakramentu małżeństwa i życia w rodzinie;

4.           Kształtować postawy wewnętrzne związane z sakramentem pokuty i pojednania oraz Eucharystii;

5.            Wprowadzić podstawowe pojęcia etyczne i sformułować pod­stawo­we zasady moralne; ukazać zasady życia moralnego przez analizę Deka­logu i Błogosławieństw; ukazać wędrówkę Izraelitów do Ziemi Obiecanej jako figurę życia moralnego człowie­ka; przekaza­ć prawidła dokonywania samodzielnych wyborów moralnych; uka­zać, czym jest prawdziwa miłość i przygotować do właściwe­go przeżywania miłości;

6.           Wprowadzić w lekturę Pisma Świętego; ukazać bogactwo Modli­twy Pańskiej jako drogi chrześcijanina;

7.            Przedstawić historię Kościoła jako pielgrzymkę ludzi wierzących w Chrystusa; ukazać blaski i cienie historii Kościoła w ramach czaso­wych kursu historii powszechnej; wyjaśnić krzywdzące wspólnotę wierzących stereotypy i przygotować uczniów do dys­kusji na temat przeszłości Kościoła; ukazać rolę Kościoła w życiu narodu polskiego;

8.           Ukazać rzeczywistość Kościoła partykularnego;

9.           Ukazać kręgi przynależności do Kościoła (KK 14-16);

10.          Uświadomić motywy wiary chrześcijańskiej; przygotować do samo­dzielnego podejmowania i rozwiązywania problemów religijnych (w związku z przygotowaniem do przyjęcia sakramentu bierzmowa­nia); ukazać odpowiedź Kościoła na istotne problemy związane z przekazywaniem życia i życiem społecznym oraz przygotować uczniów do udzielania przez nich – jako katolików świeckich – prawdziwej odpowiedzi, jaką daje Kościół na te problemy; wdrożyć do apostolstwa świeckich.

 

Treści

1.           Co to znaczy być człowiekiem uczciwym, wierzącym, chrześcijani­nem, członkiem Kościoła katolickiego?

2.           Cel ostateczny człowieka – szczęście wieczne (elementy eschatologii);

3.           Podstawowe wiadomości o Piśmie Świętym: formowanie się ksiąg, języki, gatunki literackie;

4.           Interpretacja literacka i hermeneutyczna wybranych fragmentów biblijnych;

5.           Jezus Chrystus – postać historyczna, wcielony Bóg, Odkupiciel czło­wieka, Założyciel Kościoła;

6.           Wiara, jej przymioty, znaczenie w życiu człowieka. Trudności wiary;

7.            Boże objawienie jako pomoc w rozwiązywaniu problemów stojących przed człowiekiem (postaci Starego i Nowego Testamentu);

8.            Rok liturgiczny w Kościele: Adwent, Boże Narodzenie wraz z okre­sem Narodzenia Pańskiego, tydzień modlitw o jedność chrześci­jan, Wielki Post (czas przygotowania paschalnego), rekolekcje szkolne, Triduum Paschalne, okres wielkanocny, Zesłanie Ducha Świętego, miesiące i święta maryjne, uroczystości wybranych świętych, zwłasz­cza patronów Polski i świętych polskich;

9.           Sakramenty – działanie Chrystusa żyjącego w Kościele;

10.          Eucharystia sakramentem miłości;

11.          Sakrament pokuty i pojednania sakramentem nawrócenia;

12.          Duch Święty działający w Kościele; dary Ducha Świętego; posłuszeń­stwo Duchowi i grzechy przeciwko Duchowi Świętemu;

13.          Małżeństwo chrześcijańskie i jego przymioty: jedność, nierozerwal­ność, płodność i sakramentalność; rodzina wspólnotą życia i miłości;

14.          Podstawowe pojęcia etyczne: powinność moralna, sumienie, prawo naturalne, prawo Boże, wartości i ich hierarchia;

15.          Wędrówka Izraelitów do Ziemi Obiecanej jako figura życia moralne­go człowieka;

16.          Przykazania Dekalogu – ujęcie biblijne, wartości, których bronią, wykroczenia przeciw przykazaniom i ich konsekwencje;

17. Błogosławieństwa – Nowe Prawo i wypełnienie Dekalogu;

18.          Pojęcie miłości i sposoby jej przeżywania;

19.          Modlitwa Pańska jako program drogi chrześcijanina;

20.          Modlitwa – jej znaczenie w życiu chrześcijanina; rodzaje modlitwy;

21.          Wybrane elementy historii Kościoła powszechnego, np.: początki chrześcijaństwa, prześladowania chrześcijan, chrześcijaństwo staro­żytne wobec dziedzictwa świata antycznego, św. Benedykt i jego dzieło, reforma gregoriańska, schizma wschodnia, zakony żebracze, ocena inkwizycji, reformacja i reforma katolicka, Kościół wobec wyz­wania oświecenia, odpowiedź Kościoła na kwestie społeczne w XIX i XX w., II Sobór Watykański, pontyfikat Jana Pawła II[4];

22.          Wybrane elementy historii Kościoła w Polsce, np.: początki chrześci­jaństwa w Polsce, spór o św. Stanisława, chrześcijaństwo czasów jagiellońskich (św. Jadwiga), Unia Brzeska, Polska krajem tolerancji religijnej, Kościół wobec niewoli narodowej, Kościół w okresie II wojny światowej, w okresie powojennym (postać kard. Stefana Wy­szyńskiego, obchody Millennium, Jan Paweł II i papieskie piel­grzymki do Ojczyzny)[5];

23.          Wybrane elementy historii Kościoła partykularnego i wspólnoty para­fialnej. Specyfika Kościoła partykularnego (katedra, patronowie, sanktuaria, biskup, seminarium duchowne, działające zgromadzenia zakonne)[6];

24.          Religie świata a chrześcijaństwo;

25.          Najważniejsze wyznania chrześcijańskie;

26.          Katolicka odpowiedź na problemy związane z przekazywaniem i pod­trzymywaniem życia (np. prawo do życia nie narodzonych i nie­pełnosprawnych, naturalne metody planowania rodziny, aborcja, euta­nazja, antykoncepcja i zapłodnienie in vitro).

27.          Podstawowe zasady katolickiej nauki społecznej;

28.          Pozorny konflikt nauki i wiary;

29.          Formy apostolstwa świeckich.

 

Osiągnięcia

 

1.           Znajomość podstawowych wiadomości o Piśmie Świętym;

2.           Umiejętność właściwej interpretacji wybranych tekstów biblijnych;

3.           Umiejętność aktualizacji faktów związanych z wybranymi postaciami Starego i Nowego Testamentu;

4.           Właściwe rozumienie wydarzeń życia, nauczania i zbawczego charak­teru dzieła Jezusa Chrystusa;

5.           Znajomość sensu okresów liturgicznych i wybranych świąt kościel­nych;

6.           Odkrywanie sakramentów jako znaków działania Boga w życiu Kościoła;

7.           Zrozumienie związku między sakramentem a jego skutkiem;

8.           Dostrzeganie związku między Eucharystią oraz sakramentem pokuty i pojednania a życiem moralnym chrześcijanina;

9.            Rozumienie znaczenia elementów Mszy świętej oraz gestów i postaw liturgicznych (postawa stojąca, siedząca, klęcząca, milczenie, śpiew, znak pokoju);

10.          Umiejętność religijnego przeżywania rzeczywistości liturgicznej;

11.          Znajomość podstawowych pojęć i zasad etycznych;

12.          Umiejętność zastosowania ogólnych zasad etycznych w konkretnych sytuacjach życiowych, ze szczególnym zrozumieniem konsekwencji stosowania Dekalogu i Błogosławieństw;

13.          Rozumienie pojęcia prawdziwej miłości w różnych aspektach życia ludzkiego;

14.          Umiejętność samodzielnej lektury Pisma Świętego;

15.          Rozumienie konsekwencji poszczególnych wezwań Modlitwy Pań­skiej dla życia chrześcijanina;

16.          Znajomość podstawowych faktów z historii Kościoła i umiejętność argumentowania w tej dziedzinie;

17.          Znajomość faktów z historii i życia własnej parafii i diecezji;

18.          Znajomość głównych religii świata i wyznań chrześcijańskich;

19.          Umiejętność rozwiązywania podstawowych problemów wiary;

20.          Znajomość podstawowych zasad katolickiej nauki społecznej;

21.          Rozumienie pozorności konfliktu nauki i wiary;

22.          Zaangażowanie w apostolstwo świeckich.

 

 

4.3. Procedury osiągania celów

 

Specyfikę rozwojową uczniów gimnazjum muszą uwzględniać stoso­wane metody kształcenia. Podstawową zasadą oddziaływania winno być jak najpełniejsze stosowanie metod aktywizujących. Pozwalają one bowiem aktywnie poszukiwać odpowiedzi na nurtujące i stawiane przez uczniów pytania oraz budzić zaangażowanie. Stąd pewnego rodzaju ograniczenie stosowania w działaniach metodycznych metod podających. Katecheta winien przede wszystkim pełnić rolę przewod­nika, który inspiruje, wspiera, ukierunkowuje poszukiwania i odkrywanie prawdy i jest świadkiem wiary.

Na tym etapie kształcenia religijnego poznaniu, kształtowaniu umiejęt­ności wykorzystywania i rozumienia Objawienia Bożego służą metody bi­blijne. Właściwemu odczytaniu przesłania tekstu źródłowego służy wpro­wadzenie w metody i zasady interpretacji tekstu, stosowanie metod pracy z tekstem. Jest to szczególnie ważne w I klasie gimnazjal­nej. Skuteczne wykorzystanie metod wymaga wprowadzenia uczniów w mate­riał źródło­wy, którym jest Pismo Święte, dokumenty nauczającego Koś­cioła, teksty liturgiczne, dokumenty historyczne, świadectwa życia Kościoła, świadec­two chrześcijan.

Wprowadzenie do pracy metod poszukujących (drama, dyskusja, panel, trybunał, praca z tekstem, metoda problemowa, quizy, rewizja życia) służy uzdolnieniu uczniów do umiejętnego korzystania z tekstów biblijnych, odnajdywania w nich własnych problemów, niepewności i ich interpretacji. Pomocne są one w kształtowaniu własnych opinii, umiejętności argumento­wania i motywowania, precyzowania myśli, kształtowaniu woli, zajęciu stanowiska; budzą poczucie odpowiedzialności za siebie, rodzinę, śro­dowisko. W poszukiwaniu i kształtowaniu wzorców osobowych z pomocą przychodzą wzorce biblijne, postacie świętych i błogosławionych – świadków wiary oraz metody dramowe i problemo­we mogą okazać się sku­teczne w rozbudzaniu i rozwoju zainteresowań zagadnieniami reli­gijnymi.

Integrowaniu doświadczenia życiowego i wiary, interpretacji tegoż doświadczenia, kształto­waniu umiejętności służą metody problemowe. Wy­korzystanie metod medytacyjnych i liturgicznych służy przede wszystkim do wprowadzenia w liturgię i modlitwę.

 

 

 

4.4. Korelacja z innymi przedmiotami szkolnymi i ścieżkami przedmiotowymi

 

4.4.1. Przedmioty szkolne

Język polski

 

Treści:

•              Pojęcia związane z retoryką i wypowiedziami o strukturze logicznej: teza, argument, przesłanka, wniosek, pogląd, ocena.

•              Pojęcia: myśl przewodnia, sensy symboliczne i metaforyczne utworu, realizm, fantastyka, groteska, narracja, symbol, alegoria, ironia, apostro­fa, antyteza, kontrast.

•              Rodzaje literackie oraz gatunki związane z epiką, dramatem i liryką.

 

Lektura:

•              Wybrane utwory z klasyki światowej: Biblia (fragmenty), Pieśń o Rolan­dzie (fragmenty), W. Szekspir, Romeo i Julia, K. Dickens Opowieść wigilijna, A. de Saint-Exupéry Mały Książę.

•              Wybrane utwory z klasyki polskiej: Bogurodzica, J. Kochanowski (wy­brane pieśni, psalmy, treny), wybór poezji barokowej (np. J. A. Morsz­tyn, Z. Morsztyn lub W. Potocki), A. Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (fragmenty), H. Sienkiewicz (jedna z powieści historycz­nych, np. Krzy­żacy, Potop, Quo vadis?), S. Żeromski, Syzyfowe prace.

•              Wybór liryki XIX wieku, wybór poezji XX wieku.

•              A. Kamiński, Kamienie na szaniec.

•              Wybrane z czasopism i prasy codziennej teksty publicystyczne, informa­cyjne, reklamowe.

•              Inne wytwory kultury (np. przedstawienia teatralne, filmy, słuchowiska radiowe, programy TV, przekazy ikoniczne, poezja śpiewana).

 

Historia

 

Treści:

•              Periodyzacja dziejów i pojęcie czasu w historii.

•              Cywilizacje starożytne – dorobek kultury i jego trwałość (Egipt, Izrael, Grecja, Rzym).

•              Powstanie chrześcijaństwa i pierwsze wieki jego rozwoju.

•              Europa i świat śródziemnomorski w wiekach średnich (Bizancjum, uni­we­rsalizm cesarski i papieski oraz ich wzajemne stosunki, ruch krucja­towy, jedność i różnorodność kultury średniowiecza).

•              Polska pierwszych Piastów.

•              Pierwsi Jagiellonowie na tronie Polski; specyfika kultury polskiego średniowiecza.

•              Wielkie odkrycia geograficzne i podbój Nowego Świata.

•              Europa i świat w XVI-XVII wieku: reformacja i reforma katolicka; Rzeczpospolita szlachecka XVI-XVII w. – kraj wielu kultur i religii.

•              Przełom oświeceniowy w Europie i w Polsce; Polska u schyłku XVIII wieku.

•              Przemiany społeczne i cywilizacyjne XIX wieku.

•              Losy i postawy Polaków w warunkach braku niepodległości.

•              II wojna światowa.

•              Polska po 1945 roku: walka o kształt państwa, polski stalinizm; wybór Polaka na papieża, nowa świadomość Polaków, rok 1980 i powstanie Solidarności, stan wojenny i lata osiemdziesiąte; przełom roku 1989, proces budowy III Rzeczypospolitej.

 

Wiedza o społeczeństwie

 

a. Wychowanie do życia w rodzinie

 

Treści:

•              Sens i cel życia; życie jako fundamentalna wartość.

•              Kryteria dojrzałej osobowości i odpowiedzialność za własny rozwój.

•              Rola autorytetu w życiu człowieka oraz właściwy jego wybór.

•              Różnice w rozwoju psychoseksualnym dziewcząt i chłopców.

•              Miłość i jej rozwój; miłość młodzieńcza, miłość dojrzała.

•              Miłość i rodzicielstwo jako główne funkcje płciowości;

•              Problem inicjacji seksualnej; związek między aktywnością seksualną a miłością i odpowiedzialnością.

•              Kształtowanie więzi w rodzinie; konflikty w rodzinie i ich rozwiązywa­nie.

•              Trudne sytuacje w życiu rodzinnym; rodzina niepełna, sieroctwo biolo­giczne i społeczne uzależnienia, ubóstwo; formy pomocy rodzinie.

•              Wpływ mass mediów i form spędzania wolnego czasu na kształtowanie osobowości.

 

b. Wychowanie obywatelskie

Treści:

•              Człowiek – istota społeczna.

•              Grupa i więzi społeczne.

•              Naród i państwo. Tożsamość narodowa.

•              Obywatel a władza publiczna w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych.

•              Niezbywalny charakter praw człowieka, ich katalog i systemy ochrony.

•              Życie szkoły.

•              Etyka w życiu publicznym.

 

c. Wychowanie do aktywnego udziału w życiu gospodarczym

 

Treści:

•              Najważniejsze zasady racjonalnego gospodarowania.

•              Odkrywanie i rozwijanie indywidualnych kwalifikacji zawodowych, podejmowanie decyzji zawodowych.

•              Wybór zawodu.

•              Człowiek w gospodarce.

•              Wybrane zagadnienia z etyki życia gospodarczego.

 

Sztuka (plastyka, muzyka)

Treści:

•              Różnorodność muzyki ojczystej, w tym regionalnej, muzyki innych narodów i regionów świata.

•              Kontakt z dziełami sztuki plastycznej – pomniki, galerie, muzea.

•              Środki wyrazu plastycznego.

•              Różnorodne sposoby komunikowania.

•              Krajobraz kulturowy.

 

Biologia

Treści:

•              Struktura organizmu i jego funkcje.

•              Budowa i funkcjonowanie układów organizmu człowieka.

•              Stan zdrowia i choroby.

•              Etapy biologicznego i psychicznego rozwoju człowieka i potrzeby z nimi związane.

•              Działania człowieka w środowisku przyrodniczym i ich konsekwencje.

 

Geografia

 

Treści:

•              Ziemia jako część Wszechświata.

•              Ziemia jako środowisko życia, jej historia i obraz współczesny.

•              Interakcja Ziemia – człowiek.

•              Źródła konfliktów i próby ich rozwiązywania.

•              Problemy integracyjne na świecie, w Europie i w Polsce.

 

4.4.2. Ścieżki edukacyjne

 

Edukacja filozoficzna

 

Cele edukacyjne:

•              Kształtowanie wrażliwości moralnej.

•              Otwarcie drogi do osobowego samopoznania.

•              Pogłębianie rozumienia rzeczywistości.

 

Zadania szkoły:

•              Wzmacnianie intelektualnego rozwoju ucznia.

•              Rozwijanie wrażliwości na pytania podstawowe, szczególnie dotyczące sensu życia ludzkiego.

•              Pomoc uczniom w odkrywaniu własnej tożsamości.

Treści:

•              Starożytne wezwanie: „Poznaj samego siebie” a zawsze aktualne pytania: Kim jestem? Skąd przychodzę? Dokąd zmierzam? Jaki jest sens życia ludzkiego?

•              Filozofia jako „umiłowanie mądrości”.

•              Klasyczna definicja prawdy. Poszukiwanie prawdy przez stulecia.

•              Koncepcja człowieka jako osoby, a więc istoty rozumnej, wolnej i zdol­nej do poznania prawdy i dążącej do dobra.

Osiągnięcia:

•              Znajomość najważniejszych pytań i pojęć filozoficznych.

•              Rozumienie człowieka jako osoby.

•              Otwarcie i lepsze rozumienie siebie i drugiego człowieka.

 

Edukacja prozdrowotna

 

Cele edukacyjne:

•              Celem edukacji prozdrowotnej na etapie gimnazjum jest kształtowanie zdrowego stylu życia i inspirowanie harmonijnego rozwoju.

Zadania szkoły:

•              Uświadamianie własnej odpowiedzialności za ochronę swojego zdrowia, za jego doskonalenie oraz rozwijanie umiejętności z tym związanych.

•              Uświadamianie współzależności pomiędzy czterema wymiarami zdrowia: fizycznym, psychicznym, społecznym i duchowym.

Treści:

•              Higiena osobista i otoczenia:

•              Aktywność ruchowa i umysłowa: higiena pracy umysłowej i snu, osoby niepełnosprawne i ich potrzeby.

•              Zachowania sprzyjające i zagrażające zdrowiu.

•              Poczucie własnej wartości, dawanie i przyjmowanie wsparcia, asertyw­ność.

•              Przyczyny i skutki używania m.in. środków psychoaktywnych, formy po­mocy dla osób eksperymentujących i uzależnionych; sposoby radzenia sobie w sytuacjach trudnych.

 

Osiągnięcia:

•              Podejmowanie działań na rzecz ochrony zdrowia.

 

Edukacja czytelnicza i medialna

Cele edukacyjne:

•              Przygotowanie do korzystania z różnych źródeł informacji.

•              Umiejętność segregowania informacji i krytycznego ich odbioru.

•              Rozbudzanie potrzeb czytelniczych.

•              Przygotowanie do pracy samokształceniowej.

Zadania szkoły:

•              Tworzenie warunków do zdobywania informacji z różnych źródeł.

•              Ukazywanie zależności pomiędzy formą i językiem mediów a zamierze­niami, postawami i kulturą twórców komunikatów artystycznych, infor­macyjnych, reklamowych i propagandowych.

•              Uświadomienie roli mass mediów i stosowanych przez nie środków i za­biegów socjotechnicznych.

Treści:

•              Dokumenty gromadzone w bibliotece i ich wartość informacyjna.

•              Opis i spis bibliograficzny; zestawienie tematyczne.

•              Pojęcia komunikacji medialnej: znak, symbol, kod, język, denotacja, konotacja.

•              Drogi, formy i kanały komunikowania się ludzi, funkcje komunikatów.

•              Słowo, gest i ruch jako forma wypowiedzi w życiu i w teatrze.

•              Media jako środki poznania przeszłości i współczesności. Komunikaty informacyjne i perswazyjne (reklamowe i propagandowe, public rela­tions).

 

Osiągnięcia:

•              Korzystanie ze zbiorów i warsztatu informacyjnego biblioteki, także za pomocą automatycznych systemów wyszukiwawczych.

•              Sporządzanie opisów bibliograficznych i bibliografii załącznikowej do własnych opracowań.

•              Sprawne, szybkie czytanie, notowanie i selekcjonowanie wiadomości.

•              Analizowanie komunikatów medialnych, odczytywanie znaków i kodów dosłownych i kontekstowych.

•              Rozróżnianie komunikatów informacyjnych od perswazyjnych, przeka­zów przedstawiających rzeczywistość od interpretujących i fikcyjnych.

•              Wykorzystywanie mediów jako źródeł informacji i opinii w samodziel­nym dochodzeniu do wiedzy.

 

Edukacja regionalna – dziedzictwo kulturowe w regionie

 

Cele edukacyjne:

•              Kontakt ze światem lokalnym i regionalnym w celu wytworzenia blis­kich więzi i zrozumienia różnorakich przynależności człowieka.

•              Ugruntowanie poczucia tożsamości narodowej poprzez rozwój tożsamo­ści regionalnej.

•              Rozwijanie wiedzy o historii regionu w powiązaniu z tradycjami własnej rodziny.

 

Zadania szkoły:

•              Wprowadzanie w świat tradycji regionu i należących do niej wartości.

 

Treści:

•              Charakterystyka i pochodzenie społeczności regionalnej.

•              Elementy dziejów kultury regionalnej, regionalne tradycje, obyczaje i zwyczaje, muzyka.

•              Główne zabytki przyrody i architektury w regionie.

•              Historia i tradycja własnej rodziny na tle historii i tradycji regionu.

 

Osiągnięcia:

•              Odnajdywanie wartości, jaką stanowi wspólnota lokalna i jej kultura w życiu człowieka.

•              Działanie na rzecz ochrony regionalnego dziedzictwa kulturowego.

•              Udział w lokalnych inicjatywach kulturalnych.

 

Edukacja europejska

Cele edukacyjne:

•              Otwieranie młodzieży na tożsamość europejską na gruncie miłości do małej i wielkiej ojczyzny.

Zadania szkoły:

•              Ukazywanie uczniom celów integracji Polski z Unią Europejską w kon­tekście wierności polskiemu dziedzictwu kulturowemu.

 

Treści:

•              Polska w Europie. Przykłady najważniejszych wzajemnych związków między Polską i innymi państwami europejskimi w przeszłości.

•              Zasady ładu europejskiego opartego na wspólnej historycznej podstawie cywilizacyjnej: filozofii greckiej, prawie rzymskim i Biblii. Duchowy wymiar wspólnoty europejskiej (przesłanie Jana Pawła II). Ochrona praw człowieka.

 

Osiągnięcia:

•              Wyjściowa postawa otwartości i dialogu, wznosząca się ponad uprzedze­nia i stereotypy etniczne.

 

Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskiej

Cele edukacyjne:

•              Dostrzeżenie ciągłości rozwoju kultury i trwałości ludzkich osiągnięć oraz powiązań aktualnych wydarzeń z przeszłością.

•              Uświadomienie antycznych korzeni tożsamości kulturowej współczesnej Polski i Europy.

Treści:

•              Znaczenie mitologii, misteriów, obrzędów, świąt i uroczystości.

•              Powstanie kultury chrześcijańskiej i jej związki z kulturą Grecji i Rzymu.

•              Rola filozofii greckiej, prawa rzymskiego i Biblii w kulturze polskiej i europejskiej.

 

 

Osiągnięcia:

•              Dostrzeganie związków między kulturą współczesną a kulturą Grecji i Rzymu oraz chrześcijaństwem.

•              Wykorzystywanie elementów wiedzy na temat kultury śródziemnomor­skiej w dalszych etapach edukacji oraz w życiu społecznym i zawodo­wym.

 

4.5. Współpraca środowisk

 

4.5.1. Rodzina

 

Kontakty nauczyciela religii z rodzicami młodzieży gimnazjalnej mają nieco inny charakter niż to miało miejsce w młodszych klasach. Wynika to nie tylko stąd, że młodzież w wieku gimnazjalnym potrzebuje specyficz­nego podejścia pedagogicznego, ale również z faktu, że gimnazja groma­dzą uczniów należących do kilku parafii. Dlatego też nauczyciel religii kontaktuje się z rodzicami uczniów głównie poprzez szkołę.

Na początku roku dobrze jest podać swoje wymagania, zakres podejmo­wanych tematów. Trzeba bowiem pamiętać, że rodzicie do takiej infor­macji mają prawo, tym bardziej, że w gimnazjum jeszcze oni decydują o uczęszczaniu swoich dzieci na lekcje religii. Nie należy jednak zaniedby­wać spotkań z rodzicami na terenie parafii. Nauczyciel religii winien (w miarę swoich możliwości) włączyć się w duszpasterstwo katechetyczne w parafiach swoich uczniów.

 

4.5.2. Parafia

 

W okresie gimnazjalnym młodzież ma przygotowywać się do przyjęcia sakramentu bierzmowania. Przygotowanie to, wykorzystując osiągnięcia uczniów związane z nauką religii w szkole, ma realizować przede wszyst­kim funkcję wtajemniczenia poprzez wypełnianie celów katechetycz­nych wynikających z realizacji orędzia zbawczego. Program działań katechetycz­nych w parafii uwzględniający nowy system edukacji szkolnej:

1.            środowisko formacji, jakim jest własna parafia (a nie parafia, na terenie której znajduje się szkoła);

2.            miejsce formacji, którym jest budynek kościelny lub parafialny;

3.            czas formacji, która trwa przez 3 lata nauki w gimnazjum, a spotkania odbywają się przynajmniej 1 raz w miesiącu (klasa I i II), przynajmniej 2 razy w miesiącu (klasa III);

4.            osoby odpowiedzialne za formację: księża, katecheci, animatorzy wy­wo­dzący się z kościelnych ruchów młodzieżowych;

5.            formy: spotkania ogólne wszystkich kandydatów, celebracje w kościele parafialnym, praca w grupach;

6.            treści działań katechetycznych parafii wynikające z celów katechetycz­nych i skorelowane z treściami nauki religii w szkole.

Ważne jest też wykorzystanie duszpasterskie rekolekcji adwentowych (parafialnych) i wielkopostnych (szkolnych lub parafialnych, zależnie od tradycji diecezji).

 

 

 

 

 

 

5. Katecheza świadectwa wiary – szkoły  po­nad­gimna­zjalne


 

 

5.1. Charakterystyka młodzieży klas ponadgimnazjal­nych

 

Edukacją w liceum lub szkole zawodowej objęta jest młodzież między 17-20 rokiem życia. W tym okresie młodzi ludzie osiągają dojrzałość płciową, duży stopień wrażliwości, zwiększenie możli­wości intelektualnych oraz przygotowują się do pełnienia roli człowieka dorosłego. Charaktery­styczną właściwością tego okresu jest przywiązanie do osób spoza rodziny i uleganie wpływom rówieśników. W tym wieku szczególnej wartości nabierają przyjaźnie nawiązywane z rówieśnikami oraz osobami o odpo­wiadającym im poziomie rozwoju i zainteresowań. Wzrasta nieza­leżność emocjonalna oraz autonomia przy podejmowaniu decyzji i okreś­laniu swego stosunku do wartości, zwłaszcza moralnych i religij­nych. Młodzież pragnie coraz bardziej sama decydować o własnym losie i o do­konywa­nych wyborach.

Kluczowym zadaniem okresu adolescencji jest kształtowanie się własnej tożsamości. Podobieństwo cech biologicznych, psychicznych i społecznych sprawia, że młodzi ludzie w tym wieku reagują na wiele zjawisk podobnie. Można ich określić jako generację, która zdobywa samodzielność fizyczną i intelektualną, ale nie osiągnęła jeszcze pełnego rozwoju osobowego. Mło­dzi w tym okresie coraz rzadziej zadają pytania dotyczące istoty świata, nie chcą się zajmować sprawą jego zmiany i mniej są skorzy do buntu. Są zadowoleni z partnerstwa z rodzicami, chociaż niektórzy z nich woleliby, by rodzice byli mocni, prawdziwi, tacy, przeciwko którym można się buntować. Zdecydowana większość młodzieży jest nastawiona na osiąg­nięcie sukcesu materialnego bądź zawodowego. Ceną takich po­staw bywają stresy, napięcia, frustracje. Jednocześnie większość młodych ceni spokój wewnętrzny. Te dwie sprzeczne tendencje tworzą w nich pew­ną dynamikę niepokoju. Zintegrowana jest natomiast potrzeba nieza­leżności i afiliacji z ludźmi. Młodzież nosi w sobie ponadto pragnienie prawdziwej miłości jako podstawy szczęścia rodzinnego.

Czas kształcenia ponadgimnazjalnego to okres dochodzenia do auten­tycz­nej religijności. Najczęściej droga ta wiedzie przez różnego rodzaju kryzysy, trudności i wątpliwości. Proces ten dokonuje się najpierw przez odrzucenie świata religijności dziecięcej i odrzucenie praktyk religijnych, ukształtowanych na bazie tejże religijności, po czym następuje względna równowaga psychiczna sprzyja­jąca krystaliza­cji postaw religijnych.

Niebezpieczną tendencją w świecie młodzieży jest pogłębiająca się dezorientacja względem różnych propozycji religijnych. Religia postrzega­na jest jako sprawa prywatna poszczególnych osób, a zasady etyczne uza­sadnia się poprzez odwoływanie się do praw ludzkich, a nie do objawienia Bożego. Młodzi w imię własnej wolności kontestują instytucje religijne, autorytet kościelny i ceremonie zewnętrzne oraz odrzucają moralność. W konsekwencji są często zdezorientowani wobec różnych propozycji reli­gijnych i bezbronni wobec możliwych instrumentalizacji. Wielu młodych szuka nowych modeli transcendentnych w ruchach pseudocha­ryzmatycz­nych bądź też w parapsychologii. Inni hołdują idolom, którymi stają się seks, pieniądze, narkotyki, popularni sportowcy, piosenkarze itp. Są też tacy, którzy pragną realizować wartości ewangelicz­ne, takie jak wolność, pokój, prawda, miłość, sprawiedliwość, bezintere­sowność. Pod­czas gdy jedni szukają głębszego sensu życia, znajdując upodobanie w modli­twie, inni zapominają o Bogu i nie tęsknią za zbawieniem pocho­dzącym od Niego.

Rozwojowi religijnemu młodzieży ponadgimnazjalnej, która przyjęła wcześniej sakrament bierzmowania, służyć będą działania zmierzające do intelektualnego pogłębienia wiary poprzez interioryzację poznawanych treści. Pomogą one młodym w odnalezieniu swego miejsca w świecie i we wspólnocie Kościoła, także Kościoła lokalnego oraz do dawania świadec­twa wiary w Jezusa Chrystusa.

 

5.2. Podstawa programowa katechezy w szkole   ponadgimna­zjalnej

 

 

5.2.1. Układ tabelaryczny

 

 

Zada­nia kate­chezy wyni­kające z DOK

Cele kate­chetyczne

Zadania nauki religii

Treści

Osiągnięcia

Rozwi­janie pozna­nia wiary

1. Doprowa­dzenie do odkrycia przez ucznia godności danej mu przez Boga Stwórcę (Bóg ma plan wobec człowieka);

2. Odkry­wanie praw­dy o Bogu Stwórcy wszech­świata;

przybliżenie do Tajem­nicy Chry­stusa i Jego przesłania;

1. Prowadzić do odkrycia przez uczniów powoła­nia do właści­wego wyboru drogi życia;

2. Dopełniać obraz Boga Stwórcy, Pana Stworzenia,

a tak­że prawa mo­ral­ne;

3. Ukazać Chry­stusa przy­noszą­cego orę­dzie prawdy i wol­noś­ci, wzy­wają­cego do nawra­cania się;

4. Uzdolnić do przyjęcia Chry­stusa jako naj­lepszego wzorca, uczestni­czącego w „ra­dości i na­dziei, smutku

i trwodze ludzi współczes­nych”;

5. Pogłębiać rozumienie

i przyjąć praw­dę o Chry­stusie zmar­twychwsta­łym;

1. Biblijna teologia powo­łania, droga wiary osób powoływanych w Biblii;

2. Powołania w Kościele, sposoby ich realizacji;

3. Przykłady osób realizu­jących swe powołanie

w Kościele lokalnym;

4. Istnienie Boga i zmysł wiary*;

5. Przymioty Boga (miło­sierdzie, dobroć, Bóg jest Miłością, Prawdą);

6. Chrześcijanin wobec ewolucyjnej wizji świata;

7. Objawienie Boże

a objawienia prywatne;

8. Rola Chrystusa w histo­rii ludzkości;

9. Chrystus wyzwalający

i przemieniający człowie­ka; ukazujący korzenie ludz­kiej godności*;

10. Zmartwychwstanie Chrystusa i nasze zmar­twychwstanie;

11. Życie wieczne;

1. Odczytanie przez ucznia człowieczeń­stwa jako zadanego mu daru;

2. Odkrywanie za­mysłu Bożego, tego, co Bóg chce powie­dzieć człowiekowi przez stworzenie;

3. Odnalezienie swojego miejsca

w stworzo­nym świe­cie;

4. Odczytanie osta­tecznego powo­łania chrześcijanina;

Wycho­wanie litur­giczne

3. Ukazanie liturgii jako oddawania przez wspól­notę Kościo­ła czci Bogu Stwórcy;

 

6. Wprowadzić w rozu­mienie symboli, przy pomocy których wyraża­my w li­turgii cześć Bogu;

7. Ukazać uświę­cający wy­miar uczest­nictwa

w liturgii;

8. Wprowadzać w liturgię Koś­cioła domo­wego;

 

12. Rodzaje znaków uży­wanych w liturgii (ze świa­ta człowieka, przymierza, przyjęte przez Chrystusa, sakramentalne) KKK 1146-1152;

13. Niedziela czasem świę­towania;

14. Eucharystia angażują­cym i zobowiązującym spotkaniem z działającym Chrystusem;

15. Elementy liturgii Koś­cioła domowego*;

16. Liturgia przeżywana

w sakramencie chorych;

5. Dostrzeganie

w uczestnictwie

w liturgii drogi do przybliżania się ku Bogu i pomocy

w osiąganiu dosko­na­łości;

6. Ucze­stnictwo w liturgii jako po­głę­bianie więzi z Chry­stusem i Jego Koś­ciołem, uzdalnia­jące do wyraźniej­szego za­angażowania się po stronie dobra;

 

Forma­cja mo­ralna

4. Przygoto­wanie do podejmowa­nia samo­dziel­nych decyzji

w oparciu

o moty­wację chrześcijań­ską wypły­wa­jącą

z faktu przy­jęcia chrztu;

integrowanie orędzia chrześcijań­skiego

z ludz­kim do­świadcze­niem co­dzienności;

9. Ukazać życie chrześcija­nina jako drogę ku doskonałości;

10. Ukazać trudności zwią­zane z podję­ciem obowiąz­ków dojrzałego człon­ka społe­czeń­stwa;

11. Uczyć kry­tycznego spoj­rzenia na bieżące wydarze­nia;

12. Formować prawe sumie­nie;

13. Pogłębiać znajomość etyki małżeńskiej;

14. Kształto­wać szacunek wobec osoby (toleran­cja);

 

17. Dojrzała osobowość; samowychowanie, praca nad charakterem;

18. Permanentna formacja sumienia, wezwanie Chry­stusa do doskonałości*;

19. Hierarchia wartości;

20. Zagadnienia etyki małżeńskiej i bioetyki (integracja seksualna, AIDS, aborcja, antykon­cepcja, eutanazja, trans­plantacja, klonowanie, zapłodnienie in vitro );

21. Zjawiska przełomu wieków (media, reklama, internet), patologie życia codziennego (narkomania, łapówkarstwo itp.);

22. Zagadnienie wojny

i pokoju* (służba wojsko­wa, obrona konieczna, pacy­fizm);

23. Praca, bezrobocie – sposoby życia w sytuacji bezrobocia, szukanie reali­zacji powołania w służbie innym;

 

7. Zdolność samo­dzielnego analizowa­nia zjawisk zacho­dzących we współ­czesnym świecie

i krytycznej reflek­sji nad nimi;

8. Umiejętność po­dejmowania samo­dzielnych decyzji moralnych;

9. Rozumienie życia chrześcijańskiego jako procesu perma­nentnego nawracania się, dążenia do dos­konałości oraz naby­wania umiejętności życia we wspólno­cie;

 

 

Naucza­nie modli­twy

5. Ukształto­wanie umie­jętności modlitwy jako drogi do odkrycia

i realizacji powołania

chrześcijań­skiego;

15. Wprowadzać w rozu­mienie modlitwy jako wznoszenia swej duszy ku Bogu, szansy odkrycia swej godności

i powołania;

16. Ukazywać modlitwę jako szansę odkry­wania działania Boga w swoim życiu;

 

24. Różne formy modli­twy*;

25. Biblia źródłem kształ­towania postaw modlitew­nych;

26. Świadectwa postaw modlitewnych;

10. Znajomość róż­nych form modlitwy;

11. Spojrzenie na modlitwę jako na centralny punkt życia chrześcijanina;

12. Realizowanie potrzeby modlitwy;

 

Wycho­wanie do życia we wspól­nocie

6. Przeży­wanie Eu­charystii jako uczty miłości budującej wspólnoty,

w których chrześcijanin realizuje swoje powo­łanie;

17. Ukazać Eucharystię jako źródło miłości chrześcijańskiej;

18. Ukazać miłość chrześci­jańską jako zasadę życia we wspólnocie;

 

 

 

27. Chrystus, który „nie przyszedł, aby mu służono, lecz aby służyć”*;

28. Eucharystia sakramen­tem jedności i służby;

29. Maryja jako „Służeb­nica Pańska”;

30. Wzorce postawy słu­żebnej;

31. Przebaczenie chrześci­jańskie, rola sakramentu pojednania dla wspólnoty;

32. Wspólnota rodzinna – spotkanie mężczyzny i ko­biety, świadczenie mi­łości w rodzinie, Kościół domo­wy (wartość małżeń­stwa, ojcostwo i macie­rzyństwo, wychowanie dzieci, adop­cja, zagrożenia życia

w rodzinie, konflik­ty);

33. Wydarzenia z życia Kościoła ukazujące go jako wspólnotę realizującą zasa­dę miłości (troska o cier­pią­cych, niepełnospraw­nych, „Caritas”);

34. Uczestnictwo chrześci­janina w życiu społeczeń­stwa i narodu jako realiza­cja postawy służby*;

35. Zaangażowanie chrześ­cijanina na rzecz „małych ojczyzn”;

13. Przyjmowanie postawy służby, czynienie miłości

w różnych jej for­mach, zależnie od potrzeb wspólnoty (rodzina, Kościół lokalny, naród),

w której katechizo­wany się znaj­duje;

14. Umiejętność wskazania wartości wnoszonych przez chrześcijaństwo

w kulturę;

 

Wpro­wadze­nie do misji

7. Doprowa­dzenie do umiejętności znalezienia się w sytu­acji dialogu ze światem.

19. Kształto­wać potrzebę świad­czenia

o wierze w Je­zusa Chrystusa na współczes­nych areopagach;

20. Prezentować naukę społeczną Kościoła jako inspirację chrześ­cijańskiej aktyw­ności.

 

36. Uczestnictwo chrześci­janina w kulturze; kultura masowa i elitarna, arcy­dzieło – kicz*;

37. Kultura języka;

38. Relacja między rozu­mem i wiarą;

39. Pojęcie wiary dojrzałej;

40. Zjawisko religii*, in­formacje na temat innych religii, dialog międzyreli­gijny;

41. Wyzwanie stawiane przez sekty.

 

15. Zdolność pu­blicznego wyznawa­nia wiary;

16. Postawa aktyw­ności chrześcijań­skiej;

17. Przyjmowanie postawy dialogu.

 

 

Powyższe treści winny być zrealizowane w całości przez program nauczania w liceum profilowanym. Treści oznaczone * można pominąć w programie szkoły zawodowej. Winny być one podjęte w pro­gramie liceum uzupełniającego.

 

5.2.2. Układ opisowy

Cele katechezy

1.           Doprowadzenie do odkrycia przez ucznia godności danej mu przez Boga Stwórcę (Bóg ma plan wobec człowieka);

2.           Odkrywanie prawdy o Bogu Stwórcy wszechświata; przybliżenie do Tajemnicy Chrystusa i Jego przesłania;

3.           Ukazanie liturgii jako oddawania przez wspólnotę Kościoła czci Bogu Stwórcy;

4.           Przygotowanie do podejmowania samodzielnych decyzji w oparciu o motywację chrześcijańską wypływającą z faktu przyjęcia chrztu; integrowanie orędzia chrześcijańskiego z ludzkim doświadczeniem codzienności;

5.           Ukształtowanie umiejętności modlitwy jako drogi do odkrycia i reali­zacji powołania chrześcijańskiego;

6.           Przeżywanie Eucharystii jako uczty miłości budującej wspólnoty, w których chrześcijanin realizuje swoje powołanie;

7.           Doprowadzenie do umiejętności znalezienia się w sytuacji dialogu ze światem.

Zadania nauki religii

1.           Prowadzić do odkrycia przez uczniów powołania do właściwego wyboru drogi życia;

2.           Dopełniać obraz Boga Stwórcy, Pana Stworzenia, a także prawa moralne;

3.           Ukazać Chrystusa przynoszącego orędzie prawdy i wolności, wzy­wającego do nawracania się;

4.           Uzdolnić do przyjęcia Chrystusa jako najlepszego wzorca, uczestni­czącego w „radości i nadziei, smutku i trwodze ludzi współczesnych”;

5.           Pogłębiać rozumienie i przyjąć prawdę o Chrystusie zmartwych­wstałym;

6.           Wprowadzić w rozumienie symboli, przy pomocy których wyraża­my w liturgii cześć Bogu;

7.           Ukazać uświęcający wymiar uczestnictwa w liturgii;

8.           Wprowadzać w liturgię Kościoła domowego;

9.           Ukazać życie chrześcijanina jako drogę ku doskonałości;

10.          Ukazać trudności związane z podjęciem obowiązków dojrzałego członka społeczeństwa;

11.          Uczyć krytycznego spojrzenia na bieżące wydarzenia;

12.          Formować prawe sumienie;

13.          Pogłębiać znajomość etyki małżeńskiej;

14.          Kształtować szacunek wobec osoby (tolerancja);

15.          Wprowadzić w rozumienie modlitwy jako wznoszenia swej duszy ku Bogu, szansy odkrycia swej godności i powołania;

16.          Ukazywać modlitwę jako szansę odkrywania działania Boga w swoim życiu;

17.          Ukazać Eucharystię jako źródło miłości chrześcijańskiej;

18.          Ukazać miłość chrześcijańską jako zasadę życia we wspólnocie;

19.          Kształtować potrzebę świadczenia o wierze w Jezusa Chrystusa na współczesnych areopagach;

20.          Prezentować naukę społeczną Kościoła jako inspirację chrześcijańskiej aktywności.

Treści:

1.           Biblijna teologia powołania, droga wiary osób powoływanych w Bi­blii;

2.           Powołania w Kościele, sposoby ich realizacji;

3.           Przykłady osób realizujących swe powołanie w Kościele lokalnym;

4.           Istnienie Boga i zmysł wiary*;

5.           Przymioty Boga (miłosierdzie, dobroć, Bóg jest Miłością, Prawdą);

6.           Chrześcijanin wobec ewolucyjnej wizji świata;

7.           Objawienie Boże a objawienia prywatne;

8.           Rola Chrystusa w historii ludzkości;

9.           Chrystus wyzwalający i przemieniający człowieka; ukazujący korzenie ludzkiej godności*;

10.          Zmartwychwstanie Chrystusa i nasze zmartwychwstanie;

11.          Życie wieczne;

12.          Rodzaje znaków używanych w liturgii (ze świata człowieka, przymie­rza, przyjęte przez Chrystusa, sakramentalne) KKK 1146-1152;

13.          Niedziela czasem świętowania;

14.          Eucharystia angażującym i zobowiązującym spotkaniem z działającym Chrystusem;

15.          Elementy liturgii Kościoła domowego*;

16.          Liturgia przeżywana w sakramencie chorych;

17.          Dojrzała osobowość; samowychowanie, praca nad charakterem;

18.          Permanentna formacja sumienia, wezwanie Chrystusa do doskonało­ści*;

19.          Hierarchia wartości;

20.          Zagadnienia etyki małżeńskiej i bioetyki (integracja seksualna, AIDS, aborcja, antykoncepcja, eutanazja, transplantacja, klonowanie, zapłodnienie in vitro);

21.          Zjawiska przełomu wieków (media, reklama, internet), patologie życia codziennego (narkomania, łapówkarstwo itp.);

22.          Zagadnienie wojny i pokoju* (służba wojskowa, obrona konieczna, pacyfizm);

23.          Praca, bezrobocie – sposoby życia w sytuacji bezrobocia, szukanie realizacji powołania w służbie innym;

24.          Różne formy modlitwy*;

25.          Biblia źródłem kształtowania postaw modlitewnych;

26.          Świadectwa postaw modlitewnych;

27.          Chrystus, który „nie przyszedł, aby mu służono, lecz aby służyć”*;

28.          Eucharystia sakramentem jedności i służby;

29.          Maryja jako „Służebnica Pańska”;

30.          Wzorce postawy służebnej;

31.          Przebaczenie chrześcijańskie, rola sakramentu pojednania dla wspól­noty;

32.          Wspólnota rodzinna – spotkanie mężczyzny i kobiety, świadczenie miłości w rodzinie, Kościół domowy (wartość małżeństwa, ojcostwo i macierzyństwo, wychowanie dzieci, adopcja, zagrożenia życia w ro­dzinie, konflikty);

33.          Wydarzenia z życia Kościoła ukazujące go jako wspólnotę realizującą zasadę miłości (troska o cierpiących, niepełnosprawnych, „Caritas”);

34.          Uczestnictwo chrześcijanina w życiu społeczeństwa i narodu jako rea­li­zacja postawy służby*;

35.          Zaangażowanie chrześcijanina na rzecz „małych ojczyzn”;

36.          Uczestnictwo chrześcijanina w kulturze; kultura masowa i elitarna, arcydzieło – kicz*;

37.          Kultura języka;

38.          Relacja między rozumem i wiarą;

39.          Pojęcie wiary dojrzałej;

40.          Zjawisko religii*, informacje na temat innych religii, dialog międzyre­ligijny;

41.          Wyzwanie stawiane przez sekty.

Osiągnięcia

1.           Odczytanie przez ucznia człowieczeństwa jako zadanego mu daru;

2.           Odkrywanie zamysłu Bożego, tego, co Bóg chce powiedzieć człowie­kowi przez stworzenie;

3.           Odnalezienie swego miejsca w stworzonym świecie;

4.           Odczytanie ostatecznego powołania chrześcijanina;

5.           Dostrzeganie w uczestnictwie w liturgii drogi do przybliżania się ku Bogu i pomocy w osiąganiu doskonałości;

6.           Uczestnictwo w liturgii jako pogłębianie więzi z Chrystusem i Jego Kościołem, uzdalniające do wyraźniejszego zaangażowania się po stronie dobra;

7.           Zdolność samodzielnego analizowania zjawisk zachodzących we współczesnym świecie i krytycznej refleksji nad nimi;

8.           Umiejętność podejmowania samodzielnych decyzji moralnych;

9.           Rozumienie życia chrześcijańskiego jako procesu permanentnego na­wracania się, dążenia do doskonałości oraz nabywania umiejętności życia we wspólnocie;

10.          Znajomość różnych form modlitwy;

11.          Spojrzenie na modlitwę jako na centralny punkt życia chrześcijanina;

12.          Realizowanie potrzeby modlitwy;

13.          Przyjmowanie postawy służby, czynienie miłości w różnych jej for­mach, zależnie od potrzeb wspólnoty (rodzina, Kościół lokalny, na­ród), w której katechizowany się znajduje;

14.          Umiejętność wskazania wartości wnoszonych przez chrześcijaństwo w kulturę;

15.          Zdolność publicznego wyznawania wiary;

16.          Postawa aktywności chrześcijańskiej;

17.          Przyjmowanie postawy dialogu.

 

 

5.3. Procedury osiągania celów

Proponowany model katechezy młodzieżowej, prowadzącej adresatów ku gotowości dawania świadectwa swej wiary, obok systematycznego wy­kładu teologicznego przyznaje szczególne miejsce wychowaniu w praw­dzie i wolności zgodnie z Ewangelią, formacji sumienia, wychowaniu do miłoś­ci, problematyce powołaniowej, zaangażowaniu chrześcijańskiemu w spo­łeczeństwie itp. (por. DOK 185). Realizacja tych celów prowadzi do określonych decyzji metodycznych.

Jako korzystne jawią się więc metody poszukujące z wiodącą rolą na­ucza­nia problemowego oraz metody dyskusyjne prowadzące do „uwrażli­wiania osób na ich najważniejsze doświadczenia, wspomaganie ich w oce­nianiu w świetle Ewangelii pytań i potrzeb, jakie z nich wynikają oraz wychowa­nie ich do nowego stylu życia” (DOK 152). Konsekwencją odwo­łania się do metod poszukujących i aktywizujących jest otwieranie się katechezy na kreatywność adresatów posiadających swój bagaż doświad­czeń i wskazy­wanie tym samym na najbardziej skuteczne drogi zrozumie­nia i wyrażania orędzia, takie jak: „zrozumienie w czynie”, zaangażowanie w poszukiwa­niu i dialogu, wymiana i porównywanie punktów widzenia (por. DOK 157). Skierowanie katechezy ku kreatywności jej adresatów jest ważnym także dlatego, iż ten jej etap jest dla wielu jedną z ostatnich możliwości systematycznego rozwoju na drodze wiary i konfrontacji własnych lub wyniesionych ze swego środowiska ocen i opinii na temat religii rzymskokatolickiej i Kościoła. Zastosowanie powyższych procedur prowadzi także do kształtowania w uczniach umiejętności samokształcenia ukazując im możliwości znajdo­wania samodzielnej odpowiedzi na nurtu­jące ich problemy, wykorzystu­jąc w tym celu Pismo Święte, Katechizm Kościoła Katolickie­go, encykli­ki papieskie, dokumenty Kościoła czy szeroko pojmowaną literaturę teologiczną.

Warto zauważyć, iż w katechezie młodzieżowej nie należy rezygnować z metod podających. Biorąc pod uwagę pogłębianie treści teologicznych, prezentowanie ich w usystematyzowany sposób, jak i możliwości percep­cyjne adresatów katechezy usankcjonowane jest odwoływanie się do dobrze przygotowanego, wzbogaconego środkami dydaktycznymi wykładu czy właściwie prowadzonej pracy z tekstem. Osiągnięcie celów zależne jest również od stopnia wzajemnego przeni­kania się wiary i kultury, w której wzrastają adresaci katechezy (DOK 203-204). Obraz procedury osiągania celów dopełniają metody liturgiczne i medytacyjne, które pomagają uczniom w znalezieniu osobistej, zindy­widualizowanej odpowiedzi na nurtujące ich pytania oraz kształtują w uczniach umiejętność stawania wobec tajemnicy Boga.

 

 

 

5.4. Korelacja z innymi przedmiotami szkolnymi i ścieżkami edukacyj­nymi

 

5.4.1. Przedmioty szkolne w liceum

Język polski

Treści:

•              Język jako zjawisko semiotyczne: pojęcie znaku, rodzaje znaków, pod­stawowe funkcje znaku językowego: komuniko­wanie, informowanie, ekspresja, impresja, język jako system znakowy; mówiona i pisana wersja języka.

•              Wypowiedź językowa: wartościowanie wypowiedzi języko­wych: poprawność, błąd językowy, prawdziwość-fałszywość, szczerość-kłam­stwo, wartość estetyczna wypowiedzi, etyka mówienia: uczciwość, agresja językowa, wulgarność, manipulacja językowa.

•              Retoryczne użycie języka: werbalne i niewerbalne środki komunikacji, retoryczne środki perswazji i ekspresji, stosowność i skuteczność retoryczna, etykieta językowa.

•              Stylowe odmiany języka.

•              Proces historycznoliteracki: gatunki i rodzaje literackie.

•              Pojęcia kultury: dzieło literackie i jego wyróżniki, kultura masowa i elitarna; pop-kultura i kultura wysoka, społeczne środki przekazu (prasa, radio, telewizja, internet), uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy.

•              Tradycje literackie: konteksty biblijne i antyczne, kontynuacje i nawią­zania.

•              Tematy, motywy, wątki:

– miłość, dom, rodzina, śmierć, droga, wędrówka, pielgrzymka itp.,

– natura a cywilizacja; motywy franciszkańskie w kulturze.

•              Wartości, kategorie estetyczne i filozoficzne:

– prawda, dobro, piękno,

– komizm, humor, ironia, tragizm, patos,

– sacrum i profanum,

– wolność, odpowiedzialność, sprawiedliwość, tolerancja,

– ojczyzna, mała ojczyzna,

– naród, społeczeństwo.

 

Lektura:

•              Literatura polska: (konteksty biblijne, antyczne i inne; kontynuacje i nawiązania): Bogurodzica w kontekście poezji średniowiecznej; J. Ko­chanowski – pieśni i treny (wybór); poezja baroku (wybór); I. Krasicki – satyry i liryki (wybór); A. Mickiewicz – Pan Tadeusz, Dziady cz. III; wybrane sceny z dramatów romantycznych (J. Słowac­kiego, Z. Krasiń­skiego); wybór poezji romantycznej (w tym: A. Mickiewicza, J. Słowac­kiego, C. K. Norwida); B. Prus – Lalka; E. Orzeszkowa – Nad Niemnem (fragmenty); wybór nowel pozytywistycz­nych; H. Sienkiewicz – wybrana powieść; G. Herling-Grudziński – Inny świat; wybór poezji polskiej XX w. (w tym: L. Staffa, J. Tuwima, Cz. Miłosza, K. K. Baczyńskiego, Z. Herberta, J. Twardowskiego); wybrane fragmenty prozy dokumental­nej (reportaż, dziennik, pamiętnik); inne teksty kultury (spektakle teatralne, filmy, utwory muzyczne, obrazy, słuchowiska, programy telewizyjne, teksty prasowe),

•              Literatura powszechna: wybrany klasyczny dramat starożytnej Grecji; W. Szekspir – wybrany dramat; J. Conrad – wybrany utwór; wybrana powieść XX wieku.

 

Historia

 

Treści:

 

Świat

•              Różnorodność cywilizacji świata w przeszłości i obecnie.

•              Postęp a kryzysy cywilizacyjne. Konflikty społeczne. Wojny, ludobój­stwo, Holocaust.

 

Europa

•              Fundamenty Europy; jedność i różnorodność; przemiany ideowe. Rola chrześcijaństwa w tworzeniu tożsamości europejskiej.

•              Kształtowanie się narodów Europy; ich wkład w historię; współistnienie i konflikty pomiędzy państwami.

•              Przemiany w obrębie struktur, świadomości i obyczajowości społe­czeństw europejskich.

 

Polska

•              Państwo polskie i przemiany jego form.

•              Uwarunkowania i przeobrażenia polskiej świadomości narodowej i politycznej.

•              Postawy jednostek oraz grup społecznych wobec potrzeb epok.

•              Wielokulturowość w dziejach Polski; współistnienie religii i wyznań; znaczenie chrześcijaństwa, w tym Kościoła Katolickiego.

 

Region

•              Mała ojczyzna a terytorium państwa polskiego.

•              Odrębność i wkład regionu do wspólnej historii.

•              Dziejowe uwarunkowania specyfiki kulturowej regionu.

•              Zabytki historyczne w regionie.

 

Rodzina i jednostka

•              Dzieje jednostki i rodziny na tle szerszych przemian historycznych.

 

Wiedza o społeczeństwie

Treści:

 

Społeczeństwo

•              Jednostka – grupa – społeczeństwo. Struktura życia społecznego.

•              Konflikty społeczne, harmonia społeczna.

•              Samoorganizujące się społeczeństwo. Wzory obywatelskiego działania, rola interesów grupowych.

•              Społeczeństwo polskie we współczesnym świecie i jego problemy.

•              Postawy o istotnym znaczeniu dla życia społecznego (odwaga cywilna, słowność, prawdomówność, punktualność, wrażliwość społeczna i soli­darność międzyludzka). Etyka życia społecznego.

•              Kultura życia publicznego. Subkultury młodzieżowe.

 

Polityka

•              Obywatel a władza w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokra­tycznych.

•              Fundamentalne zasady demokracji: antyczne i chrześcijańskie korzenie demokracji.

•              Demokracja i wartości, konflikty wartości w życiu publicznym.

•              Prawa i obowiązki, cnoty obywatelskie, kultura polityczna.

•              Formy uczestnictwa obywateli w życiu publicznym.

 

Prawo

•              Funkcje i zadania prawa.

•              Rodzaje prawa (prawo międzynarodowe, europejskie i krajowe, prawo kościelne, prawo naturalne i stanowione).

•              Prawa człowieka jako istoty ludzkiej w świetle dokumentów międzyna­rodowych.

•              Sztuka wykazania swojej racji – znajdywanie argumentacji prawnej na poparcie swojego stanowiska.

 

Biologia

 

Treści:

•              Organizm człowieka jako zintegrowana całość i prawidłowe jego funkcjonowanie.

•              Elementy genetyki – zasady inżynierii genetycznej, zastosowanie biotechnologii.

•              Elementy ekologii – bogactwo form świata ożywionego; środowisko naturalne, wpływ człowieka na środowisko i środowiska na zdrowie człowieka.

 

Geografia

Treści:

•              Funkcjonowanie systemu przyrodniczego Ziemi – geosfery (zjawiska, procesy, wzajemne zależności, klęski żywiołowe). Równowaga ekolo­giczna a klęski ekologiczne.

•              Przyczyny i skutki nierównomiernego rozmieszczenia ludności na Ziemi.

•              Problemy demograficzne społeczeństw. Współczesne migracje ludności (mobilność); Procesy przekształcania sieci osadniczej (wielkie miasta, suburbia, wyludnianie się terenów wiejskich itd.).

•              Świat w fazie przemian społecznych, gospodarczych i politycznych. Modernizacja, restrukturyzacja, globalizacja. Biedni i bogaci współczes­nego świata.

•              Konflikty zbrojne i inne zagrożenia społeczno-ekonomiczne.

 

Podstawy przedsiębiorczości

Treści:

•              Postawa przedsiębiorczości. Mocne i słabe strony własnej osobowości, samoakceptacja, asertywność, inicjatywność, odpowiedzialność itp.

•              Organizacja pracy.

•              Motywy aktywności zawodowej i gospodarczej człowieka. Rodzaje potrzeb. Zdolność do wyznaczania sobie celów i zadań.

•              Przedsiębiorstwo w gospodarce – formy prawnoorganizacyjne.

•              Stowarzyszenia, fundacje, inne organizacje.

•              Polityka fiskalna i monetarna Polski. Inflacja.

 

 

5.4.2. Ścieżki edukacyjne w liceum

Uczestnictwo w kulturze

Cele edukacyjne:

•              Przygotowanie do aktywnego i pełnego uczestnictwa w życiu kultural­nym oraz bezpośredniego obcowania z dziełami sztuki poprzez rozwija­nie:

– wrażliwości estetycznej oraz indywidualnych zdolności artystycznych,

– umiejętności refleksyjnej i krytycznej oceny zjawisk w kulturze i sztuce,

– poczucia tożsamości z kulturą własnego regionu i kraju.

•              Stymulowanie intelektualnego i emocjonalnego rozwoju poprzez różno­rodne formy aktywności artystycznej.

•              Poznawanie dziedzictwa narodowego, w tym kanonu najwybitniejszych dzieł sztuki. Rozwijanie wrażliwości na ochronę dziedzictwa narodowe­go.

•              Wyrobienie potrzeby korzystania z dóbr kultury.

 

Zadania szkoły:

•              Umożliwienie uczniom brania aktywnego udziału w różnorodnych formach życia kulturalnego.

•              Stymulowanie intelektualnego i emocjonalnego rozwoju poprzez bezpo­średni kontakt z dziełami sztuki oraz różnorodne formy aktywnoś­ci artystycznej.

•              Umożliwienie rozwijania wybranych rodzajów aktywności twórczej oraz zainteresowań artystycznych.

•              Wprowadzenie w świat pojęć i symboli ułatwiających rozumienie i war­tościowanie dzieł sztuki.

•              Rozbudzenie zainteresowania kulturą regionu i lokalnym życiem kulturalnym.

•              Ukazywanie dziedzictwa narodowego i rozwijanie poczucia jego wartości.

•              Kształtowanie wzorców zachowań społecznych sprzyjających ochronie dziedzictwa narodowego.

Treści:

•              Wiedza o stylach, epokach, wybitnych twórcach i ich dziełach.

•              Związki i zależności pomiędzy różnymi dziedzinami sztuki oraz pomiędzy kulturą narodową i kulturą regionu.

•              Poznawanie różnych funkcji sztuki.

•              Prezentowanie dzieł z różnych dziedzin sztuki pod kątem ich krytycznej oceny oraz własnej interpretacji.

•              Indywidualne lub zespołowe formy działań artystycznych o twórczym lub odtwórczym charakterze.

•              Rodzaje zabytków, ich specyfika i sposoby użytkowania.

•              Zasady dotyczące ochrony prawa autorskiego.

 

Osiągnięcia:

•              Znajomość dzieł z różnych dziedzin sztuki i kultury składających się na kanon narodowej i światowej kultury.

•              Umiejętność samodzielnego poszerzania wiedzy na temat epok, stylów i zjawisk zachodzących w różnych dziedzinach sztuki.

•              Umiejętność wartościowania różnych zjawisk zachodzących w sztuce.

•              Umiejętność dostrzegania walorów kultury własnego regionu.

•              Świadomość różnych funkcji sztuki.

•              Dostrzeganie związków zachodzących pomiędzy różnymi dziedzinami sztuki oraz między kulturą regionu i kulturą narodową.

•              Znajomość dziedzictwa narodowego i jego miejsca w kulturze europej­skiej i światowej.

 

Wychowanie do życia w rodzinie

Cele edukacyjne:

•              Rozwijanie umiejętności rozwiązywania problemów związanych z po­dejmowaniem decyzji dotyczących wyboru drogi życiowej, w tym peł­nienia ról małżeńskich i rodzicielskich.

•              Pogłębienie problematyki przyjaźni, miłości, ludzkiej płciowości, pro­kreacji, funkcji rodziny w życiu jednostkowym i społecznym.

•              Przyjęcie pozytywnej postawy wobec życia ludzkiego, rodziny, dziecka, osób niepełnosprawnych, osób starych, zdrowia własnego i innych.

Zadania szkoły:

•              Pomoc w kształtowaniu prawidłowych relacji we własnej rodzinie. Integrowanie działań szkoły i rodziny.

•              Wspieranie rodziny w przygotowaniu młodego człowieka do pełnienia ról małżeńskich i rodzicielskich oraz samodzielności i odpowiedzialnoś­ci.

•              Ukazanie płciowości w kontekście wartości życia ludzkiego, miłości, odpowiedzialności, małżeństwa i rodziny.

•              Przekazywanie rzetelnej wiedzy o rozwoju człowieka w wymiarze biolo­gicznym, psychicznym, społecznym i duchowym.

 

Treści:

•              Tożsamość i wielowymiarowość człowieka. Poczucie sensu życia.

•              Rozwój człowieka. Kryteria dojrzałości biologicznej, psychicznej, społecznej i duchowej.

•              Wartości związane z płciowością człowieka: męskość, kobiecość, miłość, małżeństwo, rodzina, rodzicielstwo. Integracja seksualna. Budowanie więzi (miłości) i prokreacja jako cele płciowości.

•              Podstawy kształtowania i rozwijania więzi międzyludzkich opartych na empatii. Istota miłości i etapy jej rozwoju. Rodzaje miłości. Kryteria dojrzałej miłości. Miłość jako proces dynamiczny.

•              Współżycie seksualne źródłem trwałych zobowiązań moralnych, psy­chicz­nych i społecznych. Następstwa przedwczesnej inicjacji seksualnej. Przedwczesne rodzicielstwo. Argumenty biomedyczne, psychologiczne i moralne za inicjacją w małżeństwie.

•              Biologia prokreacji; psychofizjologia procesów rozrodczych. Metody rozpoznawania płodności i ich skuteczność. Metoda objawowo-termiczna (w wybranej wersji).

•              Znaczenie akceptacji płodności własnej i współmałżonka dla prawidło­wej więzi małżeńskiej. Ojcostwo i macierzyństwo. Bezdzietność. Adopcja.

•              Wartość małżeństwa. Wybór współmałżonka. Dialog w małżeństwie, wierność i zaufanie.

•              Funkcje rodziny ze szczególnym uwzględnieniem wychowania dzieci w rodzinie. Znaczenie prawidłowych postaw rodzicielskich dla rozwoju dziecka.

•              Konflikty w rodzinie i ich przyczyny. Zasady konstruktywnego rozwią­zywania konfliktów.

•              Zagrożenia życia rodzinnego: agresja, przemoc, pornografia, alkoho­lizm, narkomania, sekty. Separacja. Rozwód. Samotne rodzicielstwo.

•              Metody i środki antykoncepcyjne oraz wczesnoporonne: różnice w dzia­łaniu. Aspekt zdrowotny, psychiczny i moralny; skuteczność i skutki uboczne.

•              Aborcja – zagrożenia dla zdrowia fizycznego i psychicznego; wymiar medyczny, psychiczny i moralny.

•              Choroby przenoszone drogą płciową; AIDS: profilaktyka, aspekt spo­łeczny i etyczny. Znaczenie prawidłowo funkcjonującej rodziny w dobie AIDS.

•              Zjawisko homoseksualizmu. Przyczyny. Możliwości pomocy.

•              Człowiek wobec niepełnosprawności, starości, cierpienia, choroby, umierania i śmierci w aspekcie życia rodzinnego.

Osiągnięcia:

•              Świadome dążenie do wewnętrznego scalenia, integracji sfery uczucio­wej, duchowej i biologicznej.

•              Przygotowanie na podstawie wiedzy i wytworzonych umiejętności do poszanowania godności życia ludzkiego i dojrzałego funkcjonowania w życiu rodzinnym.

•              Świadomość potrzeby podejmowania dojrzałych decyzji dotyczących wyboru drogi życiowej.

•              Umiejętność poszukiwania i udzielania odpowiedzi na pytania: kim jest człowiek? jaki jest sens życia? jakie są jego cele i zadania życiowe?

 

Edukacja filozoficzna

Cele edukacyjne:

•              Kształcenie umiejętności krytycznego myślenia, uczestnictwa w dialogu, w tym prezenta­cji własnego stanowiska i jego obrony.

•              Uświadomienie specyfiki zagadnień filozoficznych, ich genezy, rozwoju i roli w kulturze.

•              Uzyskiwanie samowiedzy poprzez uświadamianie zagadnień egzysten­cjalnie i moralnie doniosłych.

Zadania szkoły:

•              W oparciu o treści programowe ukazanie wkładu myśli filozoficznej w kulturę europej­ską.

Treści:

•              Elementy logiki ogólnej i retoryki – myśl a język. Stawianie pytań, argumentacja. Dysku­sja.

•              Przedmiot filozofii – dyscypliny filozoficzne. Główne pojęcia, metody i problemy filozo­ficzne.

•              Różne sposoby pojmowania filozofii:

– na przykładzie osiągnięć wybitnych filozofów (Sokrates, Platon, Ary­sto­teles, św. Augustyn, św. Tomasz z Akwinu, Kartezjusz, R. Ingarden),

– w oparciu o informacje na temat koncepcji i szkół filozoficznych (egzy­stencjal­izm, hermeneutyka, filozofia dialogu, tomizm współczesny, perso­nalizm).

•              Filozofia a inne dziedziny kultury – filozofia a nauka, religia, sztuka, światopogląd, ideo­logia.

•              Elementy teorii rzeczywistości.

•              Elementy antropologii filozoficznej – człowiek jako byt osobowy. Głów­ne koncepcje człowieka. Naturalne i kulturowe środowisko człowie­ka. Człowiek w relacji z drugim człowiekiem i ze wspólnotami. Człowiek wobec wartości.

•              Elementy teorii poznania – źródła poznania. Granice poznania. Prawdzi­wość poznania i jej kryteria.

 

Osiągnięcia:

•              Umiejętność formułowania podstawowych pytań filozoficznych dotyczą­cych rzeczywi­stości, człowieka i kultury.

•              Umiejętność definiowania, argumentowania; prowadzenie dyskusji.

•              Dostrzeganie zagadnień filozoficznych w nauce, sztuce oraz w moralnoś­ci i religii.

 

Edukacja prozdrowotna

 

Cele edukacyjne:

•              Rozwijanie umiejętności życiowych sprzyjających rozwojowi fizyczne­mu, psychicznemu, społecznemu i duchowemu.

•              Kształtowanie aktywnej i odpowiedzialnej postawy wobec zdrowia włas­nego i innych ludzi.

•              Rozbudzanie potrzeby działania na rzecz tworzenia zdrowego środowis­ka.

 

Zadania szkoły:

•              Zwiększanie zainteresowania uczniów sprawami zdrowia i przekazywa­nie im rzetelnej wiedzy o różnych jego aspektach (zdrowie fizyczne, psy­chiczne, społeczne i ducho­we) oraz czynnikach sprzyjających zdrowiu i najczęstszych zagrożeniach dla zdro­wia oraz możliwościach ich eliminowania.

•              Tworzenie w szkole środowiska umożliwiającego uczniom praktykowa­nie prozdrowotnego stylu życia, wzmacnianie poczucia własnej wartości, wiary w siebie i swoje możli­wości oraz udzielanie uczniom wsparcia w sytuacjach trudnych.

•              Rozwijanie współpracy z rodzicami i społecznością lokalną w zakresie edukacji prozdro­wotnej i rozwiązywania problemów zdrowotnych uczniów.

Treści:

•              Styl życia i jego związek ze zdrowiem i chorobą. Koncepcja i cele promocji zdrowia. Zdrowie jako wartość dla człowieka i społeczeństwa.

•              Praca i wypoczynek, aktywne spędzanie czasu wolnego. Aktywność ruchowa, zabawa i poczucie humoru a zdrowie.

•              Identyfikowanie i podejmowanie ryzyka. Zachowania bezpieczne w codziennym życiu. Troska o bezpieczeństwo innych.

•              Korzystanie z pomocy medycznej, psychologicznej i innych form wsparcia. Znaczenie profilaktycznych badań medycznych. Zachowanie się w chorobie. Postawy wobec osób przewlekle chorych, niepełno­sprawnych i osób starszych.

•              Uwarunkowania podaży i popytu na substancje psychoaktywne. Rodzaje tych substancji i ich wpływ na organizm, psychikę oraz rozwój społeczny i duchowy człowieka. Przepisy prawa dotyczące używania substancji psychoaktywnych. Formy pomocy dla osób eksperymentują­cych i uzależnionych.

•              Osobowe i społeczne umiejętności życiowe niezbędne dla ochrony, poprawy i utrzymania zdrowia.

 

Osiągnięcia:

•              Znajomość głównych czynników sprzyjających i zagrażających zdrowiu człowieka oraz podstawowych zasad profilaktyki najczęstszych zaburzeń i chorób. Realizowanie wartości związanych ze zdrowiem.

•              Umiejętność korzystania z pomocy medycznej i psychologicznej, radzenie sobie w sytu­acjach trudnych oraz umiejętność wspierania innych.

•              Umiejętność porozumiewania się i utrzymywania dobrych relacji z innymi ludźmi oraz funkcjonowania i współpracy w grupie, radzenia sobie z presją środowiska.

•              Świadome dążenie do ochrony, utrzymania i poprawy zdrowia własnego oraz osób, wśród których uczeń żyje.

 

Edukacja ekologiczna

Cele edukacyjne:

Przyjmowanie postawy odpowiedzialności za obecny i przyszły stan środowiska oraz gotowości do działań na rzecz zrównoważonego rozwoju.

 

Zadania szkoły:

•              Tworzenie warunków pozwalających integrować różne dziedziny wiedzy w celu zrozumienia idei zrównoważonego rozwoju.

Treści:

•              Ekonomiczne i społeczne aspekty związków między człowiekiem i jego działalnością a środowiskiem. Wartość środowiska.

•              Zagrożenia cywilizacyjne związane z energetyką konwencjonalną i ją­drową. Odnawialne źródła energii.

•              Problemy bezpieczeństwa biologicznego, np. inżynieria genetyczna.

 

Osiągnięcia:

•              Dostrzeganie zagrożeń dla współczesnej cywilizacji wynikających z nie­racjonalnego korzystania z zasobów środowiska i z nierównomierne­go poziomu życia w różnych regionach świata.

•              Podejmowanie racjonalnych działań służących poprawie stanu środowis­ka w skali lokalnej, regionalnej, krajowej i globalnej.

 

Edukacja czytelnicza i medialna

 

Cele edukacyjne:

•              Przygotowanie się do samokształcenia poprzez umiejętne pozyskiwanie i opracowywanie informacji pochodzących z różnych źródeł.

•              Rozumienie natury i roli mediów we współczesnej cywilizacji.

•              Zachowanie tożsamości kulturowej wobec globalizacji kultury.

•              Zdobycie umiejętności przekazu i krytycznego odbioru treści komunika­tów medialnych.

•              Zachowanie postawy dystansu i krytycyzmu wobec informacji przekazy­wanych przez media.

 

Zadania szkoły:

•              Rozwijanie wiedzy na temat powszechnie dostępnych zasobów informa­cyjnych.

•              Stwarzanie warunków dla samodzielnego sporządzania przez uczniów komunikatów medialnych.

•              Dostarczanie materiałów do krytycznej analizy przekazów informacyj­nych (np. prasa, telewizja, reklama zewnętrzna).

Treści:

•              Tradycyjne i nowoczesne źródła informacji (od książki do przekazów internetowych); najnowsze techniki informacyjne i ich dostępność.

•              Współczesne instytucje wydawnicze i instytucje zajmujące się dystrybu­cją książek i prasy.

•              Kompetencje czytelnicze niezbędne do odbioru tekstów literackich i popularnonaukowych.

•              Globalizacja życia. Cywilizacja informacyjna i kultura mediów. Pojęcie czwartej władzy.

•              Media publiczne i prywatne – zadania i interesy. Wpływ mediów na różne aspekty życia człowieka.

•              Zagrożenia dla psychicznego i moralnego rozwoju człowieka płynące z mediów. Różne formy uzależnień medialnych.

•              Wywieranie wpływu na ludzi. Metody i techniki perswazji i manipula­cji stosowane w reklamie zewnętrznej, prasowej, radiowej i telewizyj­nej.

•              Analiza porównawcza wybranej informacji zaczerpniętej z różnych źró­deł (z prasy, audycji telewizyjnych lub radiowych). Kryteria wskazujące na rzetelność i obiektywizm tej informacji.

 

Osiągnięcia:

•              Umiejętność sprawnego zebrania określonych informacji i wyselekcjo­nowania przydatnych treści (w tym sporządzenie bibliografii).

•              Postrzeganie roli mediów w szerszym kontekście cywilizacyjno-kulturowym.

•              Dostrzeganie wpływu mediów na życie i zachowanie ludzi oraz całych społeczeństw.

•              Formułowanie ocen, opinii i recenzji wybranych informacji przekazy­wanych przez media.

 

Edukacja regionalna – dziedzictwo kulturowe w regionie

 

Cele edukacyjne:

•              Poznawanie własnego regionu, w tym dziedzictwa kulturowego, jako części Polski i Europy.

•              Pogłębianie więzi ze swoim środowiskiem, regionem, krajem.

•              Kształtowanie tożsamości regionalnej w kontekście wartości narodo­wych.

•              Rozwijanie szacunku wobec innych wspólnot regionalnych, etnicznych i narodowych.

 

Zadania szkoły:

•              Umożliwienie zdobywania wszechstronnej wiedzy o własnym regionie.

•              Stworzenie sytuacji wyzwalających w uczniach twórczość, wzbogacają­cych dorobek dziedzictwa kulturowego.

•              Ułatwienie dostrzegania znaczenia wartości własnego regionu i kraju w życiu osobistym.

•              Przygotowanie i wprowadzenie do roli aktywnego, odpowiedzialnego współgospodarza regionu i kraju oraz uczestnika życia wspólnoty euro­pejskiej.

Treści:

•              Dzieje regionu na tle historii Polski i Europy.

•              Specyfika społeczna i kulturowa regionu w relacji z innymi regionami Polski i Europy.

•              Przeszłość regionu, jego dziedzictwo kulturowe jako podstawa rozumie­nia współczesności regionu.

Osiągnięcia:

•              Zdobycie wieloaspektowej wiedzy o regionie, w tym o jego dziedzic­twie kulturowym, na tle Polski i Europy.

•              Dostrzeganie znaczenia wartości regionu w życiu osobistym, wspólno­towym i społecznym.

•              Świadomy udział w życiu kulturalnym, społecznym, gospodarczym i po­litycznym środowiska lokalnego.

•              Pielęgnowanie i pomnażanie regionalnego i narodowego dziedzictwa kulturowego.

•              Dostrzeganie wartości kultury narodowej w jej różnorodności regional­nej na tle kultur innych wspólnot etnicznych i narodowych.

•              Ukształtowanie postawy solidarności narodowej i otwartości na inne wspólnoty oraz kultury.

 

Edukacja europejska

 

Cele edukacyjne:

•              Rozumienie kontekstu europejskiego aktualnych wydarzeń społecznych, kulturalnych i politycznych w Polsce i Europie.

 

Zadania szkoły:

•              Wskazywanie konkretnych form i możliwości współpracy młodzieży.

Treści:

•              Ewolucja prawa Unii Europejskiej.

•              Europa wartości. Duchowy wymiar Europy – edukacja, kultura. Rola edukacji jako czynnika wyrównywania szans polskiej młodzieży w Euro­pie. Możliwości współpracy.

Osiągnięcia:

•              Znajomość istniejących źródeł informacji na temat Unii Europejskiej oraz umiejętność korzystania z nich.

•              Umiejętność samodzielnego gromadzenia, analizowania i interpretowa­nia informacji na określony temat dotyczący Unii Europejskiej.

 

5.4.3. Szkoła zawodowa

Blok humanistyczno-społeczny

 

Treści:

•              Człowiek jako osoba. Przymioty osobowego istnienia, jego tożsamość i rozwój w wymiarze intelektualnym, emocjonalnym, fizycznym, woli­tywnym, moralnym i duchowym. Kryteria rozwoju i dojrzałości człowieka.

•              Kultura osobista. Zwyczaje i obyczaje w życiu rodzinnym, towarzyskim i miejscu pracy.

•              Wolność i zniewolenie (w tym uzależnienia). Style życia.

•              Zdrowie i czynniki mu sprzyjające i zagrażające, możliwości ich elimi­nowania lub ograniczania. Odpowiedzialność za zdrowie własne i innych ludzi.

•              Moralność w życiu osobistym i publicznym.

•              Rola języka w komunikacji społecznej. Kultura wypowiedzi.

•              Rozumienie tekstu literackiego, odczytywanie znaczeń metaforycznych, kontekstów, rozpoznawanie aluzji.

•              Klasyka polska, europejska i światowa w dziedzinie literatury (wybór).

•              Dzieła sztuki klasycznej i użytkowej (wybór).

•              Teksty użytkowe, publicystyczne, przedstawienia teatralne, filmy, słuchowiska radiowe, programy telewizyjne, wystawy muzealne i galerie sztuki współczesnej (wybór).

•              Współczesne źródła wiedzy i sposoby samokształcenia. Rodzaje źródeł informacji. Książka, czasopismo, internet oraz inne tekstowe i pozatek­stowe przekazy medialne.

•              Zasady selekcji informacji i krytycznego ich odbioru.

•              Rola mediów w komunikacji społecznej. Kultura masowa. Techniki oddziaływania, podstawy rozróżniania, oceniania i wyboru wytworów kultury masowej. Przykłady psychomanipulacji.

•              Organizacja własnego czasu – nauka, praca, wypoczynek.

•              Człowiek jako istota społeczna. Różnorodność relacji osobowych i zachowań społecznych. Potrzeby osób niepełnosprawnych i ich integracja społeczna. Etyka życia społecznego.

•              Organizacja życia zbiorowego. Zagrożenia życia społecznego.

•              Udział obywatela w zorganizowanych formach życia zbiorowego.

•              Walka o niepodległość kraju na przykładzie wojen i powstań narodo­wych.

•              Główne problemy współczesności.

•              Wzajemne związki między kulturą regionalną i kulturą narodową. Kultury krajów europejskich.

 

Podstawy przedsiębiorczości

 

Treści:

•              Mocne i słabe strony własnej osobowości, samoakceptacja, asertywność.

•              Komunikacja interpersonalna. Rodzaje komunikatów.

•              Bariery w procesie komunikowania się i ich pokonywanie.

•              Motywy aktywności zawodowej człowieka. Rodzaje potrzeb. Zdolność do wyznaczania sobie celów i zadań.

•              Etyki zawodowe (główne zasady).

 

Wychowanie do życia w rodzinie

Cele edukacyjne:

•              Rozwijanie umiejętności rozwiązywania problemów związanych z po­dejmowaniem decyzji dotyczących wyboru drogi życiowej, w tym peł­nienia ról małżeńskich i rodzicielskich.

•              Pogłębienie problematyki przyjaźni, miłości, ludzkiej płciowości, pro­kreacji, funkcji rodziny w życiu jednostkowym i społecznym.

•              Przyjęcie pozytywnej postawy wobec życia ludzkiego, rodziny, dziecka, osób niepełnosprawnych, osób starych, zdrowia własnego i innych.

Zadania szkoły:

•              Pomoc w kształtowaniu prawidłowych relacji we własnej rodzinie. Inte­growanie działań szkoły i rodziny.

•              Wspieranie rodziny w przygotowaniu młodego człowieka do pełnienia ról małżeńskich i rodzicielskich oraz samodzielności i odpowiedzialnoś­ci.

•              Ukazanie płciowości w kontekście wartości życia ludzkiego, miłości, odpowiedzialności, małżeństwa i rodziny.

•              Przekazywanie rzetelnej wiedzy o rozwoju człowieka w wymiarze biolo­gicznym, psychicznym, społecznym i duchowym.

Treści:

•              Tożsamość i wielowymiarowość człowieka. Poczucie sensu życia.

•              Rozwój człowieka. Kryteria dojrzałości biologicznej, psychicznej, spo­łecznej i duchowej.

•              Wartości związane z płciowością człowieka: męskość, kobiecość, miłość, małżeństwo, rodzina, rodzicielstwo. Integracja seksualna. Budowanie więzi (miłości) i prokreacja jako cele płciowości.

•              Podstawy kształtowania i rozwijania więzi międzyludzkich opartych na empatii. Istota miłości i etapy jej rozwoju. Rodzaje miłości. Kryteria dojrzałej miłości. Miłość jako proces dynamiczny.

•              Współżycie seksualne źródłem trwałych zobowiązań moralnych, psy­chicz­nych i społecznych. Następstwa przedwczesnej inicjacji seksualnej. Przedwczesne rodzicielstwo. Argumenty biomedyczne, psychologiczne i moralne za inicjacją w małżeństwie.

•              Biologia prokreacji; psychofizjologia procesów rozrodczych. Metody rozpoznawania płodności i ich skuteczność. Metoda objawowo-termiczna (w wybranej wersji).

•              Znaczenie akceptacji płodności własnej i współmałżonka dla prawidło­wej więzi małżeńskiej. Ojcostwo i macierzyństwo. Bezdzietność. Adopcja.

•              Wartość małżeństwa. Wybór współmałżonka. Dialog w małżeństwie, wierność i zaufanie.

•              Funkcje rodziny ze szczególnym uwzględnieniem wychowania dzieci w rodzinie. Znaczenie prawidłowych postaw rodzicielskich dla rozwoju dziecka.

•              Konflikty w rodzinie i ich przyczyny. Zasady konstruktywnego rozwią­zywania konfliktów.

•              Zagrożenia życia rodzinnego: agresja, przemoc, pornografia, alkoho­lizm, narkomania, sekty. Separacja. Rozwód. Samotne rodzicielstwo.

•              Metody i środki antykoncepcyjne oraz wczesnoporonne: różnice w dzia­łaniu. Aspekt zdrowotny, psychiczny i moralny; skuteczność i skutki uboczne.

•              Aborcja – zagrożenia dla zdrowia fizycznego i psychicznego; wymiar medyczny, psychiczny i moralny.

•              Choroby przenoszone drogą płciową; AIDS: profilaktyka, aspekt spo­łeczny i etyczny. Znaczenie prawidłowo funkcjonującej rodziny w dobie AIDS.

•              Zjawisko homoseksualizmu. Przyczyny. Możliwości pomocy.

•              Człowiek wobec niepełnosprawności, starości, cierpienia, choroby, umierania i śmierci w aspekcie życia rodzinnego.

Osiągnięcia:

•              Świadome dążenie do wewnętrznego scalenia, integracji sfery uczucio­wej, duchowej i biologicznej.

•              Przygotowanie na podstawie wiedzy i wytworzonych umiejętności do poszanowania godności życia ludzkiego i dojrzałego funkcjonowania w życiu rodzinnym.

•              Świadomość potrzeby podejmowania dojrzałych decyzji dotyczących wyboru drogi życiowej.

•              Umiejętność poszukiwania i udzielania odpowiedzi na pytania: kim jest człowiek? jaki jest sens życia? jakie są jego cele i zadania życiowe?

 

 

5.5. Współpraca środowisk

 

 

5.5.1. Rodzina

 

1.           Nawiązywanie kontaktu z rodziną celem zintegrowania działań wycho­wawczych.

2.           Poznanie środowiska, w którym dorasta młodzież.

5.5.2. Parafia

 

1.           Działania podejmowane w parafii zmierzają do zapoznania i wprowa­dzenia młodzieży w istniejące w Kościele lokalnym ruchy religijne i stowarzyszenia.

2.           W okresie nauki w szkole ponadgimnazjalnej zadania parafii dotyczą również formacji młodzieży do podjęcia zadań związanych z przyję­ciem sakramentu małżeństwa i tworzeniem Kościoła domowego. Przy­gotowanie to ujęte jest w formie cyklu katechez, których tematyka koncentruje się wokół trzech grup zagadnień odpowiadają­cych podsta­wowym funkcjom katechezy:

•             nauczanie: teologia sakramentu małżeństwa, budowanie pojęcia Koś­cioła domowego, prezentacja katolickich ruchów rodzinnych, elementy prawa kanonicznego, zagadnienia etyki małżeńskiej, podstawy psycho­logiczne zawiązania wspólnoty rodzinnej;

•             wychowywanie: pomoc w nabywaniu umiejętności życia we wspólno­cie rodzinnej;

•             wtajemniczenie: odkrywanie wartości wspólnotowego przeżywania Eucharystii, rola sakramentu pojednania w budowaniu wspólnoty, wspólna modlitwa prowadząca do poznawania form modlitwy w Koś­ciele domowym, czytanie i słuchanie słowa Bożego.

Uczestnictwo w tym cyklu katechez poświadczone jest świadectwem jego ukończenia otrzymywanym wraz ze świadectwem ukończenia szkoły.

 

6. Katecheza osób szczególnej troski


 

 

Katecheza osób szczególnej troski kierowana jest do tych wszystkich, którzy z różnych powodów wymagają innych form katechezy niż ta, jaką Podstawa programowa łączy z katechezą przed­szkolną oraz katechezą odpowiadającą etapom edukacji szkolnej. W szczególności cho­dzić będzie o osoby niepełnosprawne umysłowo (osoby ze szczególny­mi potrzebami edukacyjnymi) oraz z niedomaganiami słuchu i wzroku.

 

 

6.1. Charakterystyka upośledzeń umysłowych

 

Obowiązkiem edukacyjnym objęte są wszystkie osoby niepełnospraw­ne umysłowo, bez względu na rozmiar upośledzenia. Nauka odbywa się w kla­sach integracyjnych w powszechnych szkołach podstawowych, w szkołach spe­cjalnych (dzieci z lekkim upośledzeniem), w tzw. szkołach życia (upośle­dzenie umiarkowane i znaczne), w zakładach opiekuńczych dla osób z głę­bokim upośledzeniem umysłowym oraz w warunkach do­mowych (gdy stan dziecka nie pozwala na uczestnictwo w zajęciach szkolnych).

Upośledzenie umysłowe określa się na podstawie badania poziomu inte­ligencji (wyrażonej w ilorazie inteligencji I.I.). Właśnie to kryterium stało się dla Światowej Organizacji Zdrowia podstawą czterostopniowego po­działu upośledzenia:

– upośledzenie w stopniu lekkim

– upośledzenie w stopniu umiarkowanym

– upośledzenie w stopniu znacznym

– upośledzenie w stopniu głębokim.

 

Charakterystyka upośledzeń umysłowych w stopniu lekkim

Dzieci upośledzone w stopniu lekkim charakteryzują się osłabieniem w rozwoju psycho-motorycznym i umysłowym. Ich proces spostrzegania przebiega w wolniejszym tempie niż u dzieci w normie. Uwaga dzieci – chwiejna, o zwężonym zakresie – jest niepodzielna, co dodatkowo utrudnia spostrzeganie. Myślenie także przebiega w wolniejszym tempie niż u dzieci w normie. Największe problemy stwarza im porównywanie, dostrzeganie różnic i podobieństw. Dużą trudność sprawia również przyswajanie pojęć abstrakcyjnych i przeprowadzanie operacji logicznych. Uboga jest wy­obraź­nia dzieci. Często też nie rozumieją czytanego tekstu lub opowia­dania, gdyż nie potrafią sobie go wyobrazić.

Kolejnym problemem jest słabsza pamięć, której powodem są wcześniej wymienione zaburzenia, które już w pierwszej fazie utrudniają proces zapamiętywania. Aby dzieci coś zapamiętały, nie wystarczą same powtó­rzenia. Konieczne jest posługiwanie się konkret­nym przykładem. Niezwy­kle po­moc­ne są tu wizualne środki dydaktyczne, które pomagają zobaczyć jakby na żywo poznawany i zapamiętywany obraz czy treść.

W rozwoju psy­chicz­nym dzieci dostrzegamy zachowania impulsywne, kierowane popęda­mi i emocjami w znacznie większym stopniu niż to bywa u dzieci normal­nie się rozwijających. Dzieci mają znacznie mniej zaintere­sowań, a te, które posiadają, są dość powierzchowne i charaktery­styczne dla dzieci w młodszym wieku.

Dzieci mają także poważne problemy z opanowaniem umiejętności czytania i pisania. Stąd korzystanie z podręcznika opartego głównie o przekaz słowny, adresowanego do uczniów szkoły masowej, nie zdaje zupełnie egzaminu ze względu na zbyt obszerną treść, co powoduje szyb­kie zniechęca­nie się uczniów do ich czytania. Fakt, że uczniowie nawet w klasach gimnazjalnych są na etapie sylabizowania i czytają bez zrozu­mie­nia należy do normalności. Także pomoce, takie jak ćwiczenia do podręcznika, wy­magają innego typu ćwiczeń niż słowne czy te polegające na wykorzysty­waniu zdolności analizy i syntezy, gdyż procesy myślowe u osób z lekkim upośledzeniem umysłowym są znacznie zaburzone.

Kolejną poważną trudnością bywa niechęć rodziców do współpracy z wychowawcą czy katechetą dziecka. Bardzo często zdarza się, że ucznio­wie żyją w środowiskach patologicznych, przestępczych czy niewydolnych wychowawczo. Nadto nie mają żadnego wsparcia ze strony naturalnych ro­dzi­ców. Sytuacja taka pogłębia niedorozwój i naraża na wzmacnianie w dziecku postaw niepożąda­nych, obniżenie motywacji itp.

 

Charakterystyka upośledzeń umysłowych w stopniu umiarkowanym i znacznym

 

Dzieci głębiej upośledzone (tym terminem określa się wspólnie dwie grupy upośledzenia: w stopniu umiarkowanym i w stopniu znacznym) uczęszczają do tzw. szkół życia. Upośledzenie to odznacza się poważnymi uszkodzeniami centralnego układu nerwowego oraz anomaliami w wyglą­dzie zewnętrznym, zaburzeniami działalności receptorów, analizato­rów i wszystkich procesów psychicznych. Często występują zaburzenia mowy, wymowa jest agramatyczna, bełkotliwa, a słownictwo ubogie. Myślenie pozostaje na poziomie konkretno-obrazowym, co nie pozwala na przyswa­janie pojęć abstrakcyjnych i rozumienie zachodzących związków logicz­nych. Rozwój poznawczy pozostaje na poziomie przedoperacyjnym. Proces spostrzegania przebiega wolno i z zaburzeniami, a pamięć jest nietrwała i mechaniczna. Dzieci głębiej upośledzone nie posiadają uwagi dowolnej. Koncentracja ich jest mimowolna i tylko na przedmiotach i czynnościach, które budzą żywe zainteresowanie. W sferze emocjonalnej przeważają zachowania aspołeczne, obserwuje się słabą kontrolę nad popędami. Często występują reakcje nieadekwatne do siły bodźca.

Możliwości rozwojowe osób głębiej upośledzonych umysłowo są ogra­niczone. Mogą one nauczyć się rozpoznawania i pisania prostych wyrazów (w przypadku osób z umiarkowanym upośledzeniem można cza­sem osiąg­nąć wyższy poziom umiejętności pisania i czytania prostych zwrotów – choć często o charakterze mechanicznym). Podobnie jest z roz­różnianiem i odwzorowywaniem kształtów geometrycznych i opano­wa­niem elementar­nych pojęć liczbowych. Osoby te są w stanie samodziel­nie reali­zować potrzeby fizjologiczne, wykonywać proste czynności samo­obsługo­we oraz mogą opanować powszechne formy postępowania w typo­wych sytuacjach życiowych. Spora część uczniów z umiarkowanym upo­śle­dzeniem jest w stanie po ukończeniu szkoły rozpocząć pracę zawo­dową opartą na prostych czynnościach, wykonywaną pod nadzorem.

Osoby głębiej upośledzone odznaczają się bogactwem potrzeb psy­chicznych, zwłaszcza miłości i bezpieczeństwa. Wychowanie religijne tych osób zaspokaja częściowo potrzebę miłości wzajemnej, pokoju i zaufania. Dzieci doświadczają poczucia, że są kochane i że same mogą kochać. Po­przez katechezę poznają piękno otaczającego ich świata, pogłębiają wiarę w Boga i doświadczają Jego bliskości poprzez udział w sakramen­tach.

 

Charakterystyka upośledzeń umysłowych w stopniu głębokim

 

Osoby upośledzone w stopniu głębokim nie są w stanie samodzielnie funkcjonować w społeczeństwie, wymagają stałej opieki. W najcięższych przypadkach osoby te nie wykraczają poza poziom życia wegetatywnego. Bardzo często upośledzeniu temu towarzyszą nieprawidłowości w rozwoju fizycznym, zmiany w budowie narządów wewnętrznych oraz niedorozwój narządów zmysłów (uszkodzenia lub brak wzroku, słuchu). Najczęściej osoby te nie mówią i nie rozumieją mowy (czasem rozumieją proste słowa i polecenia). Uwaga mimowolna i pamięć ma charakter cząstkowy lub nie występuje wcale.

Proste emocje zadowolenia lub jego braku wyrażane są najczęściej nieartykułowanymi dźwiękami lub gestami i nieskoordynowanymi ruchami kończyn. Częściej zdarzają się reakcje na bodźce dotykowe, rzadziej zaś na telereceptory (wzrok, słuch). Można zaobserwować duże wahania nastro­jów, które czasem znajdują swe ujście w silnej agresji bądź auto­agresji. Ze względu na obniżony próg czucia bólu u niektórych osób dochodzi do samouszkodzenia. Osoby głęboko upośledzone umysłowo mo­gą nauczyć się prostych nawyków, a czasem nawet sygnalizowania potrzeb fizjologicznych.

Katecheza osób głęboko upośledzonych umysłowo jest wielkim wyzwa­niem dla katechety. Niejednokrotnie musi on najpierw przełamać mur wątpliwości ze strony personelu medycznego, rodziny czy opiekunów. Znalezienie odpowiedniej metody przekazu treści katechetycznych również stanowi wielki problem. Wiedza z zakresu pedagogiki specjalnej oraz znajomość metod komunikacji pozawerbalnej będzie tu nieodzowna. Nie­kiedy jednak, mimo najlepszego przygotowania, mimo doboru najlepszych metod i silnej więzi emocjonalnej w relacji nauczyciel – uczeń, efekty wieloletniej pracy wydają się być nikłe. Stąd chyba największą cechą katechety pracującego z osobą upośledzoną w stopniu głębokim powinna być cierpliwość i umiejętność pokornego trwania w świadczeniu o Bożej Miłości. Resztę czyni Duch Święty...

 

 

6.2. Charakterystyka katechezy osób z niedomaganiami słuchu

 

 

Kościół dzisiejszy otacza szczególną troską sprawę katechi­zacji niepełnosprawnych. Katechizacja niesłyszących należy do najtrudniejszych dziedzin katechizacji w ogóle. Wynika to ze specyfiki osobowości osoby niesłyszącej, a co za tym idzie, niemówiącej, jak też ze sposobu komunika­cji osoby niesłyszą­cej z osobą słyszącą – tutaj ewangelizującą. Trudność ta staje się tym większa, gdy zważy się fakt, iż dotąd brak jest publikacji przybliżających problematykę katechizacji dzieci i młodzieży niesłyszącej. Odczuwa się ogólny brak odpowied­nich katechizmów dla dzieci i młodzie­ży niesłyszących, jak też podręczników metodycznych dla katechetów. W katechizowaniu osób niesłyszących wręcz niemożliwe jest realizowanie programu według podręczników dla dzieci słyszących.

Katecheza dla niesłyszących dzieci i młodzieży wymaga specjalnego przygotowania, specjalnych metod, a także przestrzegania pewnych zasad nauczania, znajomości psychiki dziecka głuchego oraz znajomości ich języka, którym jest język migowy. Zgodnie z definicją, „głuchym nazy­wamy człowieka, który pozbawiony jest słuchu, a więc i treści słuchowych płynących ze świata, i który wskutek tego znajduje się w gorszych warun­kach niż słyszący, jeżeli chodzi o poznanie zewnętrznego świata i przygo­towanie do życia społecznego”.

Z problemem głuchoty wiąże się zagad­nienie klasyfikacji głuchych. Najczęściej stosowany jest podział głuchoty w zależności od stopnia utraty słuchu: głuchota całkowita lub głuchota częściowa. W aspekcie pedago­gicznym dzieci głuche dzieli się na:

1. Dzieci niedosłyszące. Są to dzieci, które słyszą i rozumieją mowę ludzką mimo występujących u nich wad słuchu.

2. Dzieci z resztkami słuchu. Słyszą one mowę ludzką jedynie przy pomocy aparatów wzmacniających słuch.

Spośród wielu cech umysłowych, podkreślających odrębność psychiki dziecka głuchego, najistotniejsze dotyczą sfery poznania. Głusi nie są pozbawieni zdolności poznawczych, ale poznanie przez nich rzeczywistości jest ograniczone. U dziecka głuchego pierwsze wiadomości i umiejętności wytwarzają się na podstawie wzroku, węchu, smaku oraz dotyku. Dziecko głuche odbiera bodźce wzrokowe, smakowe, węchowe i dotykowe, lecz nie łączy ich z nazwą, gdyż jej nie słyszy. Nie kojarzy więc symbolu dźwię­kowego z pojęciem. Dziecko głuche, będąc pozbawionym jednego z naj­ważniejszych receptorów – słuchu, ma jednocześnie upośledzone operacje myślowe abstrahowania i uogólniania.

Liczne badania psychologiczne potwierdzają, że dzieci głuche są opóźnione w porównaniu ze słyszącymi rówieśnikami w rozwoju psychicz­nym co najmniej o dwa lub trzy lata, w nauce szkolnej o pięć lat. Brak słowa powoduje, że sfera woli dziecka głuchego jest osłabiona. Stąd też głuche dzieci osiągają społeczną dojrzałość poniżej przeciętnej normy słyszących ludzi. Ludzie głusi to „urodzeni wzrokowcy”. Cała struktura głuchego jest nastawiona na wrażenia wzrokowe. Spostrzegawczość głu­chych dzieci jest często zadziwiająca, a zdolności obserwacyjne duże. Spostrzeżenia głuchego dziecka są z reguły niepełne, bardzo niedoskonałe. Powoduje to często złe zrozumienie i fałszywą interpretację obserwowa­nych zjawisk.

Niesłyszący, w zależności od tego, w jakiej społeczności będzie prze­bywał i podlegał procesowi socjalizacji i edukacji, będzie mniej lub bar­dziej odpowiadał podanej charakterystyce. I tak niesłyszący:

– w pracy poznawczej jest zubożony w dziedzinie zdobywania wiedzy, wyobrażenia jego są również zubożone, zmuszony jest do tworzenia sobie wyobrażeń zastępczych; w związku z brakiem mowy utrudnione jest kształ­towanie pojęć, utrudniona jest orientacja w różnych sytuacjach życiowych;

– jest zubożony w dziedzinie życia uczuciowego i doznań estetycznych;

– jest zubożony w zakresie normalnych kontaktów społecznych.

Do tego, aby katecheza specjalna dla niesłyszących dobrze wywiązała się ze swego zadania, musi mieć na uwadze następujące aspekty:

– ilość uczestników poszczególnych grup katechetycznych nie może być zbyt duża, gdyż utrudniałoby to indywidualne podejście do każdego niesły­szącego dziecka,

– przestronne pomieszczenia, które umożliwiałyby swobodę i dobre sa­mopoczucie dzieci,

– odpowiedni, bogaty i zmieniający się w zależności od okresu litur­gicznego wystrój salki katechetycznej, który pomaga dzieciom w zrozu­mieniu tajemnic wiary i przeżywaniu ich razem z Kościołem,

– duży zasób pomocy katechetyczno-dydaktycznych, estetycznie wyko­nanych, kolorowych, które mogą zainteresować grupę i pobudzić do aktywności,

– program katechizacji powinien być umiarkowany i dostosowany do poziomu wiedzy dziecka czy grupy katechizowanych,

 

– współpraca z rodziną, nauczycielami, wychowawcami i parafią.

Ponieważ głuchota oprócz niemoty ma wiele innych ujemnych na­stępstw, rozwój intelektualny ludzi niesłyszących jest mocno utrudniony. Trudno jest im przyswoić sobie abstrakcyjne pojęcia, które są nieuchwytne, nienamacalne, nieoglądalne. Stąd bardzo wielką trudnością jest przekazanie znaczenia słów i pojęć religijnych, jak np. wiara, cnota, grzech, nadzieja, życie wieczne itp. Trudność ta staje się tym większa, że nie ma możliwoś­ci bazowania na czym innym, jak tylko na konkretnym przykła­dzie. W ka­techizacji dzieci niesłyszących i w ogóle wszystkich niepełno­sprawnych stosuje się szeroko pojętą zasadę poglądowości. W toku katechezy nie można wszystkiego dzieciom pokazać. Dzieci niesłyszące myślą konkreta­mi, obrazami. Stąd konieczne wydaje się stosowanie jak najwięcej suroga­tów rzeczywistości. Są nimi wszystkie dostępne pomoce kateche­tyczne słu­żące przekazowi depozytu wiary. Należą do nich: figury, obrazy, rzeźby, płaskorzeźby, wycinanki, rysunki, przezrocza, mapy, filmy itp.

Katecheza dla niesłyszących musi wychowywać do rozumienia symboli i takimi się posługiwać. Obszerna katecheza o liturgicznych symbolach – choć jest konieczna – wzbogaca jedynie wiedzę, ale przez to nie uzdalnia jeszcze człowieka w pełni do sprawowania kultu. Najważniejsze jest wta­jemniczenie w świat kultycznych znaków. Trzeba jak najwcześniej budzić do rozumienia symbolu. Rozumieniu symbolu winny służyć konkretne ćwiczenia zmysłów prowadzące do przeżyć, a więc umiejętności podziwu, medytacji. Przeżycie jest bowiem ważniejsze od wyjaśnień. Wrodzona zdolność do medytacji winna znaleźć swój rozwój w zadumie nad obra­zami, wykonywaniu rysunków, w grach, opowiadaniach czy insceniza­cjach. Katecheza ma doprowadzić niesłyszących przez rewalidację do integracji ze środowiskiem rodzinnym, parafialnym itp. w dziedzinie życia religijnego. W katechizacji należy wykorzystywać zasady surdopeda­gogiki.

Biorąc pod uwagę fakt, że w przypadku rozwoju dzieci niesłyszących może wystąpić fakt zapóźnienia rozwojowego, należy uwzględniać te uwa­runkowania przy doborze treści katechezy. Dlatego o doborze treści kate­chezy musi w konkretnych przypadkach rozstrzygać katecheta faktycz­nie znający możliwości odbiorcy katechezy. Natomiast w przypadku kate­chezy osób z niedomaganiami wzroku, poza modyfikacjami związany­mi z pracą dydaktyczną, treści katechezy winny odpowiadać tym, które są proponowa­ne w Podstawie programowej dla osób bez niedomagań.

 

6.3. Charakterystyka katechezy osób niewidzących

 

 

Dziecko niewidome nie zdaje sobie sprawy z ograniczeń, jakie niesie ze sobą brak wzroku. Świadomość tych ograniczeń dociera do niego, gdy ma 10, 11, 12 lat. I wtedy pojawia się pytanie: „Dlaczego ja nie widzę?” Szukając odpowiedzi natrafia na Pana Boga, o którym wie, że jest wszech­mocny. Skoro jest wszechmocny, to może sprawić odzyskanie wzroku. Tak się jednak nie dzieje. Dziecko myśli więc, że jest On winny jego kalectwa (niewidzenia). Aby konsekwencją takiego sposobu myślenia nie było odwrócenie się od Pana Boga, potrzeba bardzo starannej i mądrej formacji katechetycznej dziecka. Od najmłodszych lat trzeba mówić niewi­domemu dziecku o Bogu kochającym, ale jednocześnie o Bogu wymagają­cym. Trze­ba mówić o ofierze Chrystusa, o sensie wszelkiej ofiary, oraz że ta ofiara nie stoi w sprzeczności z obrazem Boga miłujące­go człowieka. Trzeba na sposób możliwy do przyjęcia przez dziecko ukazywać obraz Boga, który pochyla się z niezwykłą czułością nad każdym bez wyjątku człowiekiem.

Dzieci niewidome uczą się w szkole posługiwać pismem Braille’a. Umiejętność czytania i pisania zdobywają w późniejszym wieku niż dzieci widzące, które obecnie nierzadko umieją czytać i pisać już w wieku przed­szkolnym. W związku z tym katecheta w początkowym stadium nauczania nie może wymagać od dzieci np. prowadzenia zeszytów. Musi zatem opo­wiadać bardzo przekonywująco i obrazowo, aby przekazywana treść pozo­stała dziecku w pamięci. Musi też umiejętnie do niej wracać, aby ją utrwalić.

Bardzo ważną pomocą w katechizacji są audycje radiowe nagrywane na kasety magnetofonowe (np. wydane na początku lat 90. wspaniałe słuchowiska w oparciu o Stary Testament). Ważne są pomoce, które moż­na dotknąć, np. rzeźby, płaskorzeźby czy rysunki o fakturze wypukłej. Wbrew pozorom nie należy unikać (zwłaszcza u dzieci starszych i mło­dzieży) pomocy wizualnych, np. filmów. Niewidomi nie unikają określeń typu „widziałem film”, „oglądałem program w telewizji”. W związku z tym pomocne mogą być również i religijne filmy video; niekiedy z ko­niecznym komentarzem katechety, gdy dialogi filmowe nie pozwalają do końca wyobrazić sobie akcji.

Katecheta powinien koniecznie znać pismo Braille’a. Dzieci starsze i młodzież powinny prowadzić zeszyty, robić notatki i odrabiać prace domowe. Znajomość pisma Braille’a jest potrzebna katechecie do samo­dzielnego odczytywania i oceniania sprawdzianów pisanych przez uczniów.

Dziecko niewidome odbiera świat głównie poprzez słuch i dotyk. Ważną rolę w katechizowaniu odgrywają właściwie przygotowane nabo­żeństwa ze starannie dobranymi modlitwami, a także odpowiednią muzyką, która pozwoli na głębokie przeżycie nabożeństwa i przyjęcie podawanych prawd. Dzieci niewidzące są bardzo spontaniczne i ogromnie chętnie włączają się w tzw. kazania dialogowane. Dlatego katecheta, współpracując z księdzem, lub sam kapłan, gdy katechizuje te dzieci, ma w tej formie dużą możliwość przekazywania prawd wiary.

Dzieci niewidzące powinny mieć możliwość dotknięcia wystroju koś­cioła łącznie z ołtarzem, kielichem, pateną, hostią, tabernakulum itd. Muszą poznać przez dotyk strój liturgiczny księdza. Katecheta powinien opowiadać o wykonywanych czynnościach podczas akcji liturgicznej. Trzeba włączyć chłopców w służbę ministrancką, która także dla niewido­mych jest możliwa do podjęcia, oczywiście po odpowiednim przygoto­waniu i stworzeniu właściwego pod kątem tyflologicznym wystroju prezbi­terium. Także wszelkie grupy modlitewne, formacyjne są wspaniałą płasz­czyzną do integracji. Niewidomi, biorąc udział w takich grupach, czerpią od innych uczestników, ale i sami dużo mogą im dać. Odpowiednio pro­wadzona katecheza może pomóc niewi­domym przejść przez trudny czas pretensji do Pana Boga za brak wzroku. Może pomóc im w podjęciu po­słannictwa pomocy ludziom „niewidomym na duszy”.

 

 

6.4. Podstawa programowa katechezy osób niepełnosprawnych intelektualnie

 

 

6.4.1. Układ tabelaryczny

 

Zadania katechezy wynikające z DOK

Cele kateche­tyczne

Zadania nauki religii

Treści

Osiągnięcia*

Rozwijanie poznania wiary

1. Doprowa­dzenie do od­krycia tajem­nicy osobo­wego Boga, który kocha

i jest zatros­kany o każ­dego czło­wie­ka;

2. Rozwi­janie

i wspieranie wiary wy­cho­wanka;

1. Ukazać Boga kocha­jące­go

i przy­jaznego czło­wiekowi;

2. Wyjaśnić po­jęcia związa­ne z podsta­wo­wymi praw­dami wiary;

 

1. Bóg towarzyszy człowiekowi

w jego życiu;

2. Bóg niesie czło­wiekowi pomoc

w jego życiu;

3. Bóg ratuje czło­wieka od zła;

4. Tajemnica Ojca i Jego zbawczy za­mysł;

1. Katechizowany wi­nien wiedzieć, że Bóg go kocha i nim się opiekuje;

 

 

Wycho­wanie litur­giczne

3. Wychowanie do udziału

w życiu Koś­cioła wielbią­cego Boga

w spra­wo­wanej litur­gii;

3. Przygoto­wać do przy­jęcia sakramen­tów: pokuty, Eucha­rystii i bierz­mowa­nia;

 

5. Podstawowe wiadomości o:

– roku liturgicz­nym;

– o naturze sakra­mentów;

– symbolach reli­gijnych;

 

2. Znajomość najważ­niejszych wydarzeń

z życia Jezusa w powią­zaniu z rokiem koś­ciel­nym;

3. Rozumienie i prag­nie­nie przyjęcia daru Boga, którym są sakra­menty pokuty, Euchary­stii i bierzmowania;

4. Znajomość podstawo­wych gestów i postaw liturgicznych (postawa stojąca, siedząca, klę­czą­ca, milczenie, śpiew, znak pokoju);

Formacja moralna

4. Wdrażanie nawyku

i umie­jętności odróż­niania dobra od zła, wyboru dobra, prag­nienia postępo­wania według przyka­zań (szcze­gólnie przyka­zania miłości);

4. Wprowadzić pojęcia: do­bro, zło, grzech, przeba­czenie;

5. Przybliżyć przykazania Boże;

6. Motywy uza­sad­niające wybie­ranie dobra: droga z Jezusem;

7. Przykłady

z życia Jezusa (Je­zus pomagający innym, Jezus wzorem);

8. Realizacja przy­kazania miłości

w codziennym życiu;

5. Umiejętność odróż­nia­nia dobra od zła

i chęć czynienia dobra;

Nauczanie modlitwy

5. Kształto­wanie umiejęt­ności modlitwy jako spotkania z Bogiem;

6. Wprowa­dzić podsta­wowe mo­dlitwy;

7. Kształto­wać nawyk co­dziennej modli­twy;

9. Znak krzyża;

10. Modlitwa Pań­ska, Pozdrowienie anielskie;

11. Uczenie mo­dli­twy spontanicz­nej;

12. Modlitwa po­przez śpiew;

13. Kształtowanie postaw przyjmo­wa­nych podczas mo­dlitwy;

 

6. Umiejętność czynie­nia znaku krzyża;

7. Znajomość podstawo­wych modlitw

(jeśli pozwala na to stan dziecka);

Wycho­wanie do życia wspól­noto­wego

6. Kształto­wanie świado­mości przyna­leżności do wspólnoty (rodzina, grupa szkolno-kate­chetyczna

i Kościół);

8. Ukazać miłość bliźnie­go jako zasadę życia we wspól­nocie;

14. Rodzina – wspólnotą dzieci Bożych;

15. Grupa szkol­no-katechetyczna – wspólnotą dzieci Bożych;

16. Społeczność wierzących – wspólnotą dzieci Bożych;

8. Umiejętność identyfi­kowania się z większą społecznością wierzą­cych;

Wprowa­dze­nie do misji

7. Kształto­wanie postawy świadczenia

o własnej łącz­ności z Bo­giem.

9. Uczyć dawa­nia świa­dectwa przyna­leżności do Boga Ojca

i Je­zusa Chry­stusa dzia­łają­cego mocą Ducha Świę­tego w Koście­le.

 

17. Przykłady

z życia świętych, Apostołów i zna­nych osób żyją­cych współcześ­nie;

18. Występy

w przedstawie­niach teatralnych (np. Jasełka dla młod­szych), orga­nizo­wanie pomocy dla biednych, akcja mikołajowa dla potrzebujących itp.

9. Zdolność wyrażania własnej przynależności do Boga.

 

* Z uwagi na zróżnicowane możliwości poznawcze uczniów nie można jednoznacznie określić zagadnień, jakie muszą oni opanować w okresie nauki szkolnej. Stąd też należy przyjąć, że katecheta indywidualnie dla każdego z wychowanków ustala poziom osiągnięć, którymi powinien wykazać się uczeń na poszczególnych etapach procesu kształcenia.

 

 

6.4.2. Układ opisowy

 

Cele katechetyczne

 

1.           Doprowadzenie do odkrycia tajemnicy osobowego Boga, który kocha i jest zatroskany o każdego człowieka;

2.           Rozwijanie i wspieranie wiary wychowanka;

3.           Wychowanie do udziału w życiu Kościoła wielbiącego Boga w spra­wowanej liturgii;

4.           Wdrażanie nawyku i umiejętności odróżniania dobra od zła, wyboru dobra, pragnienia postępowania według przykazań (szczególnie przy­kazania miłości);

5.           Kształtowanie umiejętności modlitwy jako spotkania z Bogiem;

6.           Kształtowanie świadomości przynależności do wspólnoty (rodzina, grupa szkolno-katechetyczna i Kościół);

7.           Kształtowanie postawy świadczenia o własnej łączności z Bogiem.

 

Zadania nauki religii

1.           Ukazać Boga kochającego i przyjaznego człowiekowi;

2.           Wyjaśnić pojęcia związane z podstawowymi prawdami wiary;

3.           Przygotować do przyjęcia sakramentów: pokuty, Eucharystii i bierz­mowania;

4.           Wprowadzić pojęcia: dobro, zło, grzech, przebaczenie;

5.           Przybliżyć przykazania Boże;

6.           Wprowadzić podstawowe modlitwy;

7.           Kształtować nawyk codziennej modlitwy;

8.           Ukazać miłość bliźniego jako zasadę życia we wspólnocie;

9.           Uczyć dawania świadectwa przynależności do Boga Ojca i Jezusa Chry­stusa działającego mocą Ducha Świętego w Kościele.

 

Treści

1.            Bóg towarzyszy człowiekowi w jego życiu;

2.           Bóg niesie człowiekowi pomoc w jego życiu;

3.           Bóg ratuje człowieka od zła;

4.           Tajemnica Ojca i Jego zbawczy zamysł;

5.           Podstawowe wiadomości o:

– roku liturgicznym,

– naturze sakramentów,

– symbolach religijnych;

6.           Motywy uzasadniające wybieranie dobra: droga z Jezusem;

7.           Przykłady z życia Jezusa (Jezus pomagający innym, Jezus wzorem);

8.           Realizacja przykazania miłości w codziennym życiu;

9.           Znak krzyża;

10.          Modlitwa Pańska, Pozdrowienie anielskie;

11.          Uczenie modlitwy spontanicznej;

12.          Modlitwa poprzez śpiew;

13.          Kształtowanie postaw przyjmowanych podczas modlitwy;

14.          Rodzina – wspólnotą dzieci Bożych;

15.          Grupa szkolno-katechetyczna – wspólnotą dzieci Bożych;

16.          Społeczność wierzących – wspólnotą dzieci Bożych;

17.          Przykłady z życia świętych, Apostołów i znanych osób żyjących współcześnie;

18.          Występy w przedstawieniach teatralnych (np. Jasełka dla młod­szych), organizowanie pomocy dla biednych, akcja mikołajowa dla potrzebu­jących itp.

 

Osiągnięcia

1.           Katechizowany winien wiedzieć, że Bóg go kocha i nim się opiekuje;

2.           Znajomość najważniejszych wydarzeń z życia Jezusa w powiązaniu z rokiem kościelnym;

3.           Rozumienie i pragnienie przyjęcia daru Boga, którym są sakramenty pokuty, Eucharystii i bierzmowania;

4.           Znajomość podstawowych gestów i postaw liturgicznych (postawa sto­jąca, siedząca, klęcząca, milczenie, śpiew, znak pokoju);

5.           Umiejętność odróżniania dobra od zła i chęć czynienia dobra;

6.           Umiejętność czynienia znaku krzyża;

7.           Znajomość podstawowych modlitw (jeśli pozwala na to stan dziecka);

8.           Umiejętność identyfikowania się z większą społecznością wierzą­cych;

9.           Zdolność wyrażania własnej przynależności do Boga.

 

 

 

6.5. Procedury osiągania celów

 

Katecheza osób niepełnosprawnych umysłowo powinna wychodzić na­przeciw potrzebom i możliwościom przyjmowania rzeczywistości wiary przez te osoby. Jej skuteczność warunkuje liczenie się z uwarunkowaniami oraz możliwościami osób niepełnosprawnych, a w szczególności ich per­cepcję intelektualną, jak i jej możliwości i potrzeby psychiczne, fizyczne społeczne i duchowe.

Do zaistnienia procesów edukacyjnych potrzebna jest pomoc udzielana osobom niepełnosprawnym w nawiązaniu najpierw osobistego kontaktu z katechetą, skupieniu na nim uwagi, a następnie skupieniu uwagi na treściach i czynnościach, które on przekazuje. Atmosfera zrozumienia, akceptacji oraz poczucia bezpieczeństwa są niezbędnymi atrybutami reali­zacji założonych celów. Dlatego też należy zadbać o:

– odpowiednio przygotowane środowisko: sala katechetyczna winna posiadać przytulny wystrój i klimat sacrum, mieć stałe niezmienne ele­menty (np. krzyż, świeca, obraz, piosenka religijna, Biblia itp.);

– mobilizowanie koncentracji uwagi ucznia poprzez oddziaływanie na wszystkie zmysły osoby z upośledzeniem umysłowym. W takim wypadku pojawia się duża szansa pełniejszego przekazania treści poprzez jeden z najmniej uszkodzonych receptorów. Stąd konieczność wprowa­dzenia różnych form i metod pracy podczas jednej jednostki lekcyjnej np.: śpiew, ruch, obraz, dotyk, kontakt fizyczny, słowo itp.;

– budzenie i podtrzymywanie aktywności ucznia. Katecheta winien poprzez obserwację i dokładne zapoznanie się z możliwościami ucznia (wywiad z psychologiem i pedagogiem szkolnym oraz wychowawcą) pra­cować wspólnie ustalonymi metodami nad skupianiem i wydłużaniem cza­su koncentracji uwagi ucznia na twarzy katechety, dźwięku, przedmio­cie, ruchu, obrazie itd.;

– porządkowanie sytuacji i zdarzeń (tworzenie porządku). Oprócz stałości miejsca i rytuału postępowania chodzi również o pomaganie osobie z upośledzeniem umysłowym w oddzielaniu świata zewnętrznego od „ja”, jednych czynności od drugich. Osoby te, a zwłaszcza autystyczne, mają trudności w odróżnianiu siebie od innych osób i świata zewnętrznego. Posługiwanie się krótkimi, niezłożonymi poleceniami i określeniami oraz demonstrowanie przejrzystych, dużych jednoznacznych pomocy (np. ilu­stra­cje, modele, przeźrocza) pomoże uniknąć chaosu i natłoku nic nie mówiących informacji;

– integrację starych i nowych informacji o otaczającym świecie w jedną całość. Rola katechety polegać ma na ciągłym powtarzaniu i utrwalaniu nabytej wiedzy i umiejętności, podtrzymywaniu przeżytego doświadczenia wiary i Boga oraz na umiejętnym łączeniu nabytych już wiadomości z nowymi treściami.

Troszcząc się o rozwój duchowy podopiecznych katecheta nie może zapominać o działaniach rewalidacyjnych, pobudzających rozwój wszyst­kich funkcji, nawet tych, które nie zostały uszkodzone. U uczniów ze znacznym i głębokim upośledzeniem umysłowym funkcja stymulacyjna na katechezie polegać będzie często na konieczności utrzymywania jakiejś funkcji czy umiejętności na dotychczasowym poziomie oraz na ochronie przed regresem w rozwoju.

 

 

6.6. Współpraca środowisk

 

6.6.1. Rodzina

1. Rodzice dzieci upośledzonych umysłowo, biorąc pod uwagę licznie wy­stępujące u nich deficyty, często z obawą i rezerwą podchodzą do sprawy wychowania religijnego swoich dzieci. Dlatego współpraca z tym środowiskiem powinna cechować się dużą troską, serdecznością oraz otwar­tością na problemy i wątpliwości rodziców. Należy stworzyć taki klimat, aby rodzice mieli poczucie towarzyszenia im na drodze religijnego wychowania dzieci.

2. Należy uświadomić rodzicom, iż religijność nie jest tylko i wyłącznie wiedzą intelektualną, ale przede wszystkim przejawia się w życiu i działa­niu. Dlatego dziecko upośledzone intelektualnie jest zdolne do udziału w życiu i wychowaniu religijnym. Swą wiarę w Boga wyraża ono przede wszystkim odnoszeniem się do drugiego człowieka. Tak rozumiane wy­chowanie religijne łączyć się będzie z kształtowaniem postaw i zacho­wań społecznych ukierunkowa­nych na dobro innych ludzi motywo­wane miłoś­cią. Podstawą religijności dziecka niepełnosprawnego inte­lektualnie będzie więc uczciwość, która staje się dla niego impulsem działania, a także stanowi źródło zachowań, poszukiwań i kontaktów z otoczeniem. Przez odczucie ciepła i klimatu bezpieczeństwa ze strony otaczających dziecko osób uczy się od nich wiary intuicyjne odkrywanej w życzliwości i miłości otoczenia.

3. Możliwości percepcyjne dzieci niepełnosprawnych umysłowo są bardzo ogra­niczone. Samo przyswojenie nowych informacji wymaga od nich nie­ustannego powtarzania, ćwiczenia i realizacji tematu na różne sposoby. Dlatego katecheza wymaga od rodziny kontynuowania, rozwijania i utrwa­lania treści nabywanych podczas katechezy.

4. Kolejny element współpracy katechezy z rodziną stanowi ułat­wianie ro­dzicom integracji dziecka ze wspólnotą Kościoła. Umożliwia­nie dziecku uczestniczenia w życiu wspólnoty daje mu szansę zaistnienia i iden­tyfikacji z osobami wierzącym, a przez to wyrażania własnych postaw i przeżyć reli­gijnych.

5. Istnieje potrzeba wspierania rodziców w ich wysiłkach na rzecz wprowa­dzania oraz podtrzymywania życia sakramentalnego dziecka upoś­ledzone­go. Powinno się ono wyrażać w organizowaniu przygotowa­nia dziecka do przyjęcia sakramentów, pomoc w organizowaniu samej uroczy­stości związanej z przyjmowaniem sakramentów, a także w umożliwianiu dziecku dalszego uczestnictwa w życiu sakramentalnym.

6. Współpraca z rodzicami polega również na pośredniczeniu w kontak­tach z Kościołem parafialnym oraz wspólnotami religijnym dla osób nie­pełnosprawnych intelektualnie i instytucjami charytatywnymi.

 

 

6.6.2. Parafia

 

1. Parafia ma być miejscem, w którym każda osoba z upośledzeniem umysłowym znajduje pomoc w rozwijaniu swego życia religijnego.

2. Parafia powinna służyć rodzicom informacją o katechizacji, przygoto­wa­niu do sakramentów i duszpasterstwie dla osób upośledzonych.

3. Katechizacja ma przygotować do pełnego udziału w życiu Kościoła.  Winno to przejawiać się w uczestnictwie osób z upośledzeniem umysło­wym w różnorodnych nabożeństwach, jak i systematycznym korzystaniu z sakramentów świętych.

4. Życie religijne osób z upośledzeniem umysłowym może być rozwi­jane poprzez zaangażowanie tychże osób i ich rodzin w duszpaster­stwo osób upośledzonych. Przy niektórych parafiach działają wspólnoty skupia­jące osoby z upośledzeniem umysłowym, których naczelnym celem jest prowadzenie swoich członków do Boga. Przykładowo takimi grupami są Wspólnoty Ruchu Wiara i Światło.

5. Zachęca się, aby wspólnoty istniejące przy parafiach integrowały się z osobami niepełnosprawnymi.

 


[1] Należy zadbać, by treści historyczne realizować współbieżnie z programem nauczania historii.

[2] Należy zadbać, by treści historyczne realizować współbieżnie z programem nauczania historii.

[3] Tematy związane z Kościołem partykularnym nie muszą w programach nauczania być realizo­wane w ramach materiału przedstawianego przez podręcznik.

[4] Należy zadbać, by treści historyczne realizować współbieżnie z programem nauczania historii.

[5] Należy zadbać, by treści historyczne realizować współbieżnie z programem nauczania historii.

[6] Tematy związane z Kościołem partykularnym nie muszą w programach nauczania być realizo­wane w ramach materiału przedstawianego przez podręcznik.